Baba Tarihçi

 YENİÇAĞ VE YAKINÇAĞ’DA AVRUPA

  A – Yeniçağ’da Avrupa’nın genel Özellikleri 

Ortaçağ Avrupa’da kilisenin egemen olduğu Feodalite vardı. Batı Hıristiyanlığını temsil eden Katolik Kilisesi birçok ayrıcalığa sahipti. Düşünce sisteminde kilisenin kuralları geçerliydi. Farklı bir düşünce üretmek mümkün değildi. Bu düşünce tarzına Dogmatizm denir. Yeniçağda fert kendi özelliklerini göstermiş, feodalitenin yerine milli monarşiler almış, papa-kral mücadelesi krallar lehine sonuçlanmış, iktisadi faaliyetler Avrupa ve dünyaya yayılmış, Hümanizma ve Rönesans ile günümüz Avrupa’nın düşünce temelleri atılmış, Reform ile Katolik kilisesi etkisini kaybetmiş ve kendini yenilemeye çalışmış. Bu gibi gelişmeler Avrupa’nın her yönden yenilenmesini sağlamıştır.  

B – Avrupa’da Milli Monarşinin (Mutlak Krallıklar) Ortaya Çıkışı 

FRANSA:  Fransa Krallığındaki feodal beyler yüzyıl savaşlarında (1337–1453) büyük kayıplar vermişlerdir. Fransa Kralı 11 Lui bundan yararlanarak feodal beylikleri ortadan kaldırdı. Merkezi otoriteyi sağlayarak Avrupa’nın merkezi devletlerinden biri oldu. 

İNGİLTERE: İngiltere yüzyıl savaşlarından yenilgiyle çıkmış ve Avrupa’daki üstünlüğünü kaybetmişti. Bundan sonra İngiltere’de otuz yıl süren bir iç savaş başladı(1455–1485). Derebeylerinde katıldığı mücadelede derebeyleri güçlerini kaybetti. Bu da İngiltere’de Mutlakıyet rejiminin güçlenmesine neden oldu. 

İSPANYA: 15 yy sonlarında Aragon Kralı Ferdinand ile Kastilya Kraliçesi İzabella evlenmiş ve güçlerini birleştirmişlerdir. İspanya’da siyasi birliği sağlamak için harekete geçerek 1492 de Beni Ahmer Devletine son verdiler. Ayrıca ülkedeki soylulara karşı mücadele ederek feodal beyleri ortadan kaldırdılar. Böylece İspanya’da Monarşik bir yönetim kuruldu. 

ALMANYA: Ortaçağda Avrupa’nın tamamına yakını Kutsal Roma-Germen İmparatorluğunun egemenliğindeydi. Birçok Alman prensliğinden meydana gelen bu imparatorlukta Yeniçağda merkeziyetçi bir yönetim kurulamamıştır. 

İTALYA: Yeniçağ başlarında İtalya’da siyasi birlik yoktu. Ülkede ayrı ayrı hükümetler vardı. Bunlar Venedik, Ceneviz, Milano, Napoli, Floransa, Sicilya ve Papalıktı.  

C – YENİÇAĞDA AVRUPA’DAKİ TEKNİK GELİŞMELER 

1-Barutun Ateşli Silahlarda Kullanılması: Çinliler tarafından icat edilen barut Türklere, Araplara ve Bizans’a geçmiştir. Avrupalıların barutu tanımaları Haçlı Seferlerinde olmuştur. Barutun 14 yy da ateşli silahlarda kullanılmasıyla topun bulunması büyük önem kazanmıştır. 

NOT: Top ilk defa Avrupa’da yüzyıl savaşlarında İngiltere tarafından kullanılmıştır. 

Barutun Ateşli Silahlarda Kullanılmasıyla 

1- Krallar topu feodal beylerin şatolarına karşı kullandı ve feodalite yıkıldı. Mutlak krallıklar güçlendi.

2-Avrupa’nın siyasi yapısı ve haritası değişti.   

2-Pusulanın İcadı ve Gemicilik Sanatının İlerlemesi: İlk kez Çinlilerin kullandığı pusula Avrupa’da Haçlı Seferlerinden sonra kullanıldı. Daha önce denizlere açılmaya cesaret edemeyengemiciler pusula sayesinde cesaretlendi.  İspanyol ve Portekizliler okyanusa dayanıklı gemiler yaptılar.   

Bu Gelişmeler Sonunda 

1-Avrupalılar okyanusa açılma cesareti gösterdiler ve Coğrafi Keşifler başladı. Avrupa ekonomisi güçlendi. 

3. Kâğıt ve Matbaanın Geliştirilmesi Avrupalılar kâğıt yapımını haçlı seferlerinde ve Müslümanlardan öğrendiler. Müslümanlar kâğıdı ipek ve pamuktan yapıyorlardı. Avrupa’da ipek ve pamuk az bulunduğundan kâğıt pahalıydı. Avrupalılar paçavra ve selülozdan kâğıt yapmayı başarmış ve kâğıt bol ve ucuz olmuştur. İlk matbaa Çin ve Uygurlarda görülürken modern matbaanın temeli Avrupa’da atılmıştır.1450 de Alman Jan Gutenberg antimon-kurşun karışımından kolay aşınmayan matbaayı yapmıştır.  

Matbaa ve Kâğıdın Geliştirilmesiyle 

1- Kâğıt kullanımı arttı ve maliyeti ucuzladı.

2- Çok sayıda kitap basıldı.

3- Okuma-yazma bilmek ayrıcalıktan çıktı.

4- Kitaplar ucuz basılınca bilim, teknik ve edebiyat alanında buluşlar ve fikirler yayılmaya başladı.

5- Avrupa’da fikir hayatı gelişti ve Hümanizma, Rönesans ve Reformun doğmasına neden oldu.

6- Kâğıt ve Matbaa eğitim, düşünce, bilim, sanat ve din alanında gelişmelere neden oldu.  

D – COĞRAFİ KEŞİFLER 

15 ve 16 yy da Avrupalıların yeni kıta, ada, okyanus ve ticaret yolları bulmasına denir. Bu keşifler önce merak ile başlamış 15 yy ikinci yarısında ekonomik gaye taşımıştır.

Keşiflerin Nedenleri 

1- Doğunun zenginliği ve Avrupalıların buralara gitmek için yollar araması 

2- Türklerin ipek ve baharat yollarına hâkim olmaları

3- İstanbul’un fethi ile Doğu Avrupa ticaret yolu Türklere geçti. Batı Avrupa’daki ülkelerin açık denizlere çıkma ihtiyacı hissetmeleri 

4- Hıristiyanlığı yayma düşüncesi

5- Avrupa’daki değerli madenlerin azlığı

6- Avrupa’daki bazı kralların gemicileri desteklemeleri

7- Doğudan Avrupa’ya gelen malların pahalıya mal olması  

Keşifleri Kolaylaştıran Faktörler 

1-Pusulanın geliştirilmesi

2- Gemicilik sanatının ilerlemesi

3- Coğrafya bilgisinin artması  

Yapılan Önemli Keşifler 

Ümit Burnu’nun Keşfi ve Hindistan’a Ulaşılması: Portekizli denizci Bartelmi Diaz 1487 de Ümit Burnu’nu keşfetti. 1497 de İtalyan asıllı Portekizli denizci Vasko Dö Gama Hindistan’a ulaştı. Böylece Hint ticaret yolu Portekizlilerin eline geçti. 

Amerika’nın Keşfi: İspanyol denizci Kristof Kolomb 1492 de Hindistan sandığı Amerika’ya ulaştı. Buranın yeni bir kıta olduğunu Portekizli denizci Americo Vespuççi ispatladı ve kıtanın adı Amerika oldu.  

Dünyanın Çevresinin Dolaşılması:  Portekizli Macellan dünyanın yuvarlaklığını ispatlamak için sürekli batıya gitti. Filipinlerde ölünce yardımcısı Del Kano 1522 de tamamladı ve dünyanın yuvarlaklığı ispat edilmiş oldu.  

COĞRAFİ KEŞİFLERİN SONUÇLARI 

Siyasi Sonuçları 

1- Osmanlı Hint ticaret yolu için Portekiz, Akdeniz hâkimiyeti için İspanya ile mücadele etmiştir.

2- Yeni ada ve kıtaların keşfi gerçekleşti.

3- İspanya ve Portekiz ilk imparatorluklarını kurdular.   

Ekonomik Sonuçları 

1- Yeni ticaret yolları bulundu. Baharat ve İpek yolu önem kaybetti.

2- Akdeniz limanlar önem kaybetti. Atlas Okyanusu limanları önem kazandı.

3- Keşfedilen yerlerdeki değerli eşya ve madenler Avrupa’ya taşındı. Zenginlik kaynağı toprak iken altın ve gümüş zenginlik kaynağı oldu.

4- Burjuva güçlendi ve Avrupa’nın sosyal ve siyasi yapısında değişiklik oldu.

5- İslam ülkeleri yoksullaştı.

6- İpek Yolu önemini kaybedince Türkistan Hanlıkları zayıfladı.   

COĞRAFİ KEŞİFLERİN OSMANLIYA ETKİSİ 

1- Avrupa’nın Osmanlıya bağımlılığı azaldı.

2- Akdeniz limanları önem kaybetmesi ile Osmanlı gelirleri azaldı.

3- Osmanlıda ticaretle uğraşan halk ekonomik yönden zayıfladı. 

OSMANLI COĞRAFİ KEŞİFLERİN OLUMSUZLULARINI ÖNLEMEK İÇİN 

1-Süveyş Kanalı projesini uygulamak istedi. Fakat bunu 1869 da gerçekleştirebildi.

2- Hint Okyanusunda Portekiz ile savaştı fakat üstünlük kuramadı.

3- Don-Volga projesiyle İpek Yolunu canlandırmak istedi başaramadı.

4- Akdeniz limanlarını canlandırmak ve gelirleri artırmak için Avrupalılara kapitülasyonlar verildi. 

Bilimsel Sonuçları 

1-Yeni ırk, kültür, hayvan ve bitki keşfedildi.

2- İnsanlarda merak ve araştırma isteği uyandı.

3- Düşünce dünyasında önemli gelişmeler oldu.

4- Rönesans ve Reforma zemin hazırladı.

5- Avrupa’da sanattan zevk alan ve sanatçıları koruyan ”Mesen”  sınıfı ortaya çıktı.    

Dini Sonuçları 

1- Kiliseye olan güven sarsıldı.

2- Hıristiyanlığa ait inançlar temelden sarsıldı.

3- Avrupa’da dine dayalı dünya görüşü değişti. 

NOT: Coğrafi Keşifler bütün insanlığı etkilemiştir. Bu yönüyle evrenseldir. Avrupa’da daha sonra meydana gelecek olan gelişmelere neden olmuştur.  

E – HÜMANİZMA AKIMI 

Hümanizma, 14 yy da Eskiçağ Yunan eserlerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkmış bir düşünce akımıdır. İnsanın kendini tanımasını, kendi yasalarını yapmasını, özgür düşünceye sahip olmasını, akıl ve bilimi her şeyin önünde tutmasını savunur. Bu düşünce Skolâstik düşüncenin zayıflamasına ve Rönesans ve Reformun ortaya çıkmasına neden olmuştur.   

F – RÖNESANS 

14. ve 15. yy da Avrupa’da antik kültürün etkisiyle edebiyat, bilim ve sanatta meydana gelen değişme ve gelişmelere yeniden doğuş manasına gelen Rönesans denilmiştir. Rönesans önce İtalya’da başladı ve diğer ülkelere yayıldı. 

NEDENLERİ 

1- Avrupa’da eski Yunan ve Roma’ya ait eserlerin incelenmesi ve yüksek okullarda ders olarak okutulması

2- Matbaa ve Kâğıdın yaygınlaşması sonucu yeni buluş ve düşünce yayılması ve herkes tarafından öğrenilmesi

3- Coğrafi Keşifler ile dünyanın tanınması

4- Avrupa’da sanat ve edebiyattan zevk alan Mesen sınıfının sanatkârları koruması

5- Ortaçağda gelişen İslam uygarlığının etkisi

6- İstanbul’un fethiyle Bizanslı bazı bilginler İtalya’ya giderek eski Yunancayı Avrupa’ya öğretmesi ve antik eserleri tanıtmaları

7- Büyük sanatkârların yetişmesi ve Ortaçağın sonlarına doğru kültür ve sanat birikiminin meydana gelmesi  

RÖNESANS’IN İTALYA’DA BAŞLAMASININ NEDENLERİ 

1- COĞRAFİ KONUM: Akdeniz’in ortasında bulunur. İlkçağdan beri tüm Akdeniz ülkeleri ile ilişki kurmuştur. Bu yüzden hem antik kültür hem de İslam kültürü ile ilgilenmiş, bu İtalya’nın kültür ve uygarlıkta Avrupa devletlerinden daha ileri gitmesine neden olmuştur. 

2-EKONOMİK DURUM: Denizciliğe önem vermesiyle İtalya’yı oluşturan Venedik, Ceneviz, Napoli ve Floransa gibi şehir devletleri zenginleşmiştir. Bu da halkta güzel sanatlara ilgi duyulmasına neden olmuştur. 

3- SİYASİ DURUM: İtalya’da siyasi birlik yoktu. Şehir devletlerinden oluşuyordu. Bu devletler diğer Avrupa devletlerinden daha demokratik yönetiliyordu. İnsanlar çeşitli hürriyetlere sahipti. Bu durum fikir ve sanat hareketlerinin doğmasına neden oldu. 

4- DİNİN ETKİSİ: Roma İmparatorluğunun başkenti Roma, imparatorluğun Yıkılışından sonra da Hıristiyanlığın merkezi olmuştur. Merkezi Roma’da olan Katolik kilisesinin Avrupa’da etkisi vardı. Roma’yı ziyaret edenler kiliseye bağışta bulunuyordu. Böylece zenginleşen kilise sanatkârları korudu. 

5- İTALYA’NIN TARİHİ ÖNEMİ: İlkçağdan beri İtalya kültür ve uygarlık merkezidir. Roma İmparatorluğunun mirasını devralmış eski Yunan ve Helenizm izlerini taşıyordu. İtalya bunlardan faydalanarak yeni gelişmeler ortaya koydular. 

6- İSLAM MEDENİYETİ’NİN ETKİSİ: Coğrafi konum itibariyle İtalya İslam Medeniyeti ile ilişki kurdu. İtalya eski Yunan ve Helenizm eserlerini daha önce incelemiş olan Müslümanların Endülüs (İspanya) ve Sicilya’daki medreselerine öğrenci göndermiş ve antik eserleri Müslümanlardan öğrenmişlerdir.  

İTALYA’DA RÖNESANS: İtalya’da Rönesans 14. yy sonlarında Hümanizm ile ilk edebiyat alanında başladı. Resim sanatı ilerledi ve Leonardo Da Vinci gibi meşhur sanatçılar yetişti. Mimaride Gotik tarz terk edilerek yeni mimari tarz ortaya kondu. Mikelanj ve Bramant önemli mimarlardır. Heykeltıraşlık gelişti. Donetello, Giberti ve Mikelanj önemli heykeltıraşlardır. 

NOT: Rönesans Avrupa’ya Papayı ziyaret, eğitim, ticaret ve savaşlar nedeniyle İtalya’ya gelip buradaki gelişmeleri ülkelerine taşımaları sonucu yayılmıştır.   

FRANSA’DA RÖNESANS: Fransa’da halk tutucu olduğu niçin İtalya Savaşlarına katılan krallar Rönesans’ın kurucusu olmuşlardır. Hümanizma, sanat ve mimari alanında çalışmalar yapıldı. Meşhur sanatçıları Rable, Ronsard, Montaigne, Piyer Lesko, Jan Bülan’dır. 

ALMANYA’DA RÖNESANS: Almanya’da Rönesans dini içerikli eserlerin incelenmesi sonucu başlayıp Reform ile gelişti. Erasmus, Röklen ve Martin Luther dini metinleri incelemişlerdir. 

İNGİLTERE VE İSPANYA’DA RÖNESANS: Rönesans daha çok edebiyat alanında görülmüştür. İngiliz Rönesans’ının en önemli ismi Shakspeare’dir.  İspanya’da ise Servantes Do Kişot adlı eseriyle ün kazanmıştır.             

NOT: Polonyalı Kopernik dünyanın yuvarlak olduğunu ve güneş etrafında dolaştığını ortaya koyarak Rönesans’ın bilim alanında gelişmesine neden oldu. 

RÖNESANS’IN SONUÇLARI 

1- Avrupa’da bilim, sanat ve edebiyat alanında yeni bir dünya görüşü ortaya çıktı.

2- Ortaçağın Skolâstik düşüncesi yıkılarak deney ve gözleme dayalı yerini Pozitif düşünceye bıraktı.

3- Reformun doğmasına neden oldu.

4- Kilise ve papaya duyulan güven azaldı.

5- Bu döneme kadar bilim, sanat edebiyat alanında İslam Medeniyeti öncü iken Rönesans ile Avrupa öncü oldu.  

G- REFORM  

Reform, ıslahat yeniden şekil verme, düzenleme demektir. Katolik Kilisesinin bozulması, dini amacından uzaklaşması üzerine 16 yy da Almanya’da başlayıp Avrupa’ya yayılan dini alandaki yeniliklerdir. 

NEDENLERİ 

1- KATOLİK KİLİSESİNİN BOZULMASI: Kilise dinden çok siyasi ve ekonomik işlerle uğraşmış ve saygınlığını yitirmiştir. Kilisenin halktan günahları karşılığı para toplamasıyla( Endülijans) kilise zenginleşmiş halk fakirleşmiştir. 

2- RÖNESANSIN ETKİSİ: Rönesans ile skolâstik düşünce yıkılmış pozitif düşünce ile İnsanlar daha özgür düşünmeye başlamıştır. Dini konularda Hümanistler birçok yazı yazmış ve papazların yaşantısını eleştirmişlerdir. 

3- MATBAANIN ETKİSİ: Matbaanın gelişmesiyle birçok kitap basılarak Hümanizm ve Rönesans geniş kitlelere yayılmıştır. İncil milli dillere çevrilmiş ve tüm Hıristiyanlarca okunması sağlanmıştır. Böylece Hıristiyanlığın kilise tarafından değiştirildiği anlaşılmıştır. 

4- EKONOMİK DURUMUN ETKİSİ: Kilisenin zenginleşmesiyle fakir halk kiliseye karşı tepki göstermeye başladı. 

5- SİYAİSİ DURUMUN ETKİSİ: Kilisenin diğer kurumlarda etkisini artırması yenilik taraftarı kral ve prensleri kiliseye karşı ayaklandırdı. Bu ayaklanmalar ilk Almanya’da başladı. 

REFORMUN DOĞUŞU Alman hümanistler (Erasmus, Luther, Röklen) eserlerinde din ve kilisenin gerçeklerini halka anlatmalarıyla ilk hareketler Almanya’da başlamasına neden oldu. Almanya’da ilk Reformu ortaya atan Martin Luther’dir. Bu düşüncenin sonucunda Protestan Mezhebi doğdu. Katolik ve Protestanlar arasında mezhep savaşları başladı. Bu savaşlar (1555) Ogsburg Antlaşmasıyla sona erdi.Bu Antlaşmayla 

1- Protestan Mezhebi ve kilisesi resmen tanındı.

2- Alman prenslere istedikleri mezhebi seçme ve kendi halkına kabul ettirme hakkı verildi.

3- Prensler topraklarında dinin tek hâkimi oldu.

4- Prenslerin mezhebini kabul etmeyenlerin gitmesine izin verildi. 

REFORMUN YAYILMASI 

Almanya’da başlayan Reform zamanla Avrupa’ya yayıldı. Fransa’da Reformun öncülüğünü Luther’i benimseyen Kalven yapmıştır. Kalven’e göre Hıristiyanlığı temeli İncil’dir. Kul ile Allah arasına din adamı giremez. Azizlerin resim ve heykeline tapılamaz. Ayinlerin gereksizdir. Bu mezhebe Kalvenizm dendi. Baskıya rağmen yayıldı. Kral 4. Henri 1598 de Nant Fermanı ile Kalvenizm’e serbestlik verdi. Böylece Fransa’da Katolik’in yanında Kalvenizm de çıktı. Almanya ve Fransa’dan etkilenen İngiltere Kralı 8. Henri kiliseyi kendisine bağlayarak Reformu zorla halka kabul ettirdi. Kraliçe Elizabet, Katolik ve Kalvenizm’den uzak durarak huzuru sağlamaya çalışılmış ve Anglikan Kilisesi kuruldu ve resmen tanındı. skoçya’da Kalvenizm’i kabul etti. Ve bu mezhebe Presbiteriyen dendi. İsveç, Norveç ve Danimarka’da Protestan mezhebi benimsendi.     

REFORMUN SONUÇLARI 

1- Avrupa’da mezhep birliği parçalandı. Yeni mezhepler kuruldu.

2- Papaya duyulan saygı ve papanın etkisi azaldı.

3- Katolik Kilisesi kendini yenilemek zorunda kaldı.

4- Eğitim-öğretim kiliseden alınarak halka mal edildi. Böylece laik bir eğitim sistemi kuruldu.

5- Katolik kilisesinin mal ve topraklarına el kondu.6- Protestan kral ve prensler dinin mutlak hâkimi oldular.

NOT: Avusturya Kralı Şarlken’in Osmanlıya yapacağı Haçlı seferi mezhep bölünmelerinden dolayı gerçekleşmedi. Avrupa’da mezhep savaşları çıkınca Osmanlının Avrupa’da ilerlemesi kolaylaştı. 

NOT: Rönesans ve Reform ile Avrupa’da her alanda gelişmeyi önleyen engeller kaldırılmıştır. 

NOT: Osmanlı Hıristiyanlara din serbestliği tanımış ve geniş haklar vermiştir. Kiliseler dini bakımdan bağımsızdır. Bu bakımdan Osmanlıdaki Hıristiyanlar Avrupa’daki mezhep savaşları ve Reformdan etkilenmemiştir.

 H- OTUZ YIL SAVAŞLARI (1618–1648) 

Kutsal Roma-Germen İmparatoru (Almanya) 2. Ferdinad’ın mezhep birliğini sağlamak ve Protestanları ortadan kaldırmak için Protestan Alman prenslere saldırmasıyla başlamıştır. Otuz yıl Savaşları önce Almanya’nın Bohemya bölgesinde başladı. Sonra Protestan Danimarka ve İsveç, Alman prenslerin yanında savaşa girdi. Almanya’nın savaşı kazanmasından çekinen Katolik Fransa Protestan Alman ve Hollandalılarla anlaşarak Katolik olan Almanya’ya savaş aştı. Almanya-Fransa savaşına dönen Otuz yıl savaşları Almanya’nın yenilgisi ile sonuçlandı. Savaş sonunda (1648) Westfalya Antlaşması yapıldı Bu Antlaşmayla

1- Alman İmparatoru Alman prenslerin din özgürlüklerini kabul etti.

2- Hollanda’nın bağımsızlığı tanındı.

3- Almanya Alsas bölgesini Fransa’ya bıraktı.

4- Almanya’da yeni prenslikler ortaya çıktı. En güçlüsü Prusya’dır. 

NOT: West falya Antlaşmasına siyasal yetkileri azaldığı için papa itiraz etmiştir. 

MUTLAKİYETTEN PARLEMENTERİZME GEÇİŞ VE MAGNA KARTA 

1- Mutlakıyet (Monarşi): Egemenlik yetkilerinin(yasama, yürütme ve yargı) tek bir kişi tarafından kullanıldığı yönetim şeklidir. Bu kişi kimseye hesap vermez. Hükümdarlık veraset yoluyla aile bireylerine geçer. 15. 16. ve 17. yy da Avrupa’daki krallar mutlak güce sahiptiler. Bu devlet sistemi 17 yy da Avrupa’nın her yerinde uygulanır hale geldi.  

Mutlakıyet Sistemindeki Gelişmeler Aydınlanma Çağı Mutlakıyeti Rönesans ve Reform ile Avrupa’da düşünce sistemi değişti. Pozitif bilimler gelişerek 18 yy Avrupa’sına akılcılık ve bilimsellik hâkim oldu Bu döneme Aydınlanma Çağı denildi. Bu aydınlanma Mutlakıyetçileri de etkiledi ve insana değer veren bir yönetim anlayışı gelişti.   

İngiltere’de Demokrasi Hareketleri İngiltere’de demokrasiye ilk adım 1215 de İngiliz kralı Yurtsuz Jean ile asiller arasında imzalanan Manga Charta (Büyük Şart) dır.  

MANGA CHARTA’YA GÖRE  

1- Kanunlar kraldan üstündür.

2- Kral kanun ve geleneklere bağlı kalacaktı.

3- Kralın yanında halkın seçtiği meclis bulunacaktı. 

4- Meclis kararı olmadan halktan vergi alınmayacaktı.

5- Kanunsuz kimse tutuklanmayacak ve sürgün edilmeyecekti. 

NOT: Manga Karta ile İngilizler bazı demokratik haklar elde etmiş 1265 ve 1295 de kurulan Parlamento ile geniş bir özgürlüğe sahip oldular. 17 yy İngiltere’si Mutlakıyet ile özgürlüğün mücadelesine sahne oldu.1629 da parlamento dağılınca halk ayaklandı ve kralı öldürdü. Ayaklanmanın başı Kramvel yönetimi ele alarak 1648 de cumhuriyeti ilan etti. Fakat bir süre sonra parlamentoyu dağıtarak mutlakıyete döndü. Ölümüne kadar böyle yönetildi. Ölümünden sonra iç isyanlar çıkmıştır. Yeni kral 3. Vilyam parlamento tarafından hazırlanan 1688 de İnsan Hakları Bildirisi’ni kabul ederek ilan etti. Buna Göre 1- Meclisin onayı olmadan yasalar yürürlükten kaldırılamayacak2- Vergi toplanmayacak3- Seçimler serbest olarak yapılacak 

NOT: Böylece İngiltere’de Meşrutiyet rejimi kurulmuştur. 

J – YEDİ YIL SAVAŞLARI (1756–1763) 

İngiltere ve Fransa’nın üstünlük mücadelesi sonucu çıkan savaşta Avusturya ve Rusya Fransa’nın yanında savaşa girdi. Prusya ise İngiltere’nin yanında yer aldı. Fakat Rusya sonraları taraf değiştirerek İngiltere’nin tarafına geçti. Denizlerde güçlü olan İngiltere, Rusya ve Prusya ittifakı savaşı kazandı. Savaş sonunda 1763 Paris Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya göre 

1- Avrupa’daki sınırlar savaş öncesi durumuna getirildi.

2- Fransa Amerika ve Hindistan’da sömürgeleri İngiltere’ye bıraktı. 

K – AMERİKA’NIN KURULMASI

(1756–1763) yılları arasındaki yedi yıl savaşlarını İngiltere kazanmasına rağmen İngiliz ekonomisi bozulmuşu. Zararların karşılanması için kolonilerden yeni vergi alınması gerekiyordu. Buna Amerika kolonisi karşı çıktı. İngiltere’nin bu tutumu karşısında Amerika’daki İngiliz kolonileri temsilcileri 1774 de Filedelfiya Kongresini topladılar.  1- Koloni meclislerinin izni olmadan vergi konulmaması2- Ticareti engelleyici yasaların kaldırılması kararları alındı.

NOT: İngiltere bu karaları reddedince kolonilerle savaş çıktı. Bunun üzerine Filedelfiya’da ikinci kez toplanan kongrede 13 koloninin bağımsızlığı ilan edilerek İngiltere ile savaşa karar verildi. Ayrıca İnsan Hakları Bildirgesi Kabul edildi. (1776). Fransa’nın yardımıyla koloniler İngiltere’yi yendi.1783 de imzalanan Versay Antlaşması ile İngiltere 13 koloninin bağımsızlıklarını tanıdı. Amerika’daki koloniler iç işlerinde serbest kalınması esasına dayanan bir anayasa hazırlayarak cumhuriyeti ilan ettiler (1787). Böylece bugünkü Amerika kurulmuş oldu 

FRANSIZ İHTİLALİ (1789) 

NEDENLERİ 

1- Siyasi Nedenleri: 16.yy da Fransa’da kralın baskısı yaparak halkı bunaltmıştı. Ve Kralın dış politikadaki başarısızlıklar krala tepkiyi daha da arttırdı. 

2-Sosyal Nedenler: Fransa’da eşitsizlik vardı. Halk arasında ayrıcalık yapılıyordu. Soylular ve Papazlar ayrıcalıklı, Burjuva ve Köylüler Ayrıcalıksız sınıfta yer alıyordu. Halk ayrıcalıklı sınıf karşısında eziliyordu.  

3- Fransız Aydınlarını Etkisi: Fransız aydınları (Monteskiyö, Jan Jak Russo, Votaire) rejimi eleştirdi ve yeni çözüm yolları öne sürdüler. 

4- Ekonomik Nedenler:  Yüzyıl süren savaşlar ve israf ile Fransa ekonomisi zayıflamıştı. Vergilerden dolayı halkta zor durumdaydı.  

5- Coğrafi Keşiflerden sonra zenginleşen Burjuvanın siyasi haklar istemesi  

6- İngiltere ve Amerika’nın Etkisi: Fransız halkı İngiltere ve Amerika’daki insanlara tanınan hakların kendilerine de tanınmasını istedi. Bu nedenle ayaklanan halk önce Bastille hapishanesini basarak siyasi tutukluları serbest bırakmış ardından da sarayı basarak krallık rejimine son vermişlerdir. 

İHTİLALİN SONUÇLARI 

1- Fransa’da mutlak Monarşi yıkılarak halkın egemenliğine dayalı yönetim kuruldu.

2- Milliyetçilik, egemenlik, demokrasi, laiklik, adalet, eşitlik, hürriyet ve cumhuriyet gibi düşünce ve kavramlar önem kazandı ve yayıldı.

3- Milliyetçiliğin yayılmasıyla İmparatorluklar dağılma sürecine girdi.

4- Milli devletler kurulmaya başlandı.

5- İhtilal Yeniçağın sonu yakınçağın başlangıcı oldu.

6- İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı.

7- Laik hukuk kuralları uygulanmaya başlandı. 

NOT: Diğer Avrupalı devletler Fransız İhtilalinin getirdiği fikirlerin kendilerini de etkileyeceğinden korkarak engellemeye çalıştılar. Aralarındaki anlaşmazlıklara son vererek Fransa’ya karşı birleştiler. Fransa ile diğer devletlerarasındaki bu savaşlara İhtilal Savaşları adı verilir (1792–1815). Savaşlar Napolyon’un yenilgisiyle sonuçlandı. 1815 de Viyana Kongresi ile Avrupa’nın siyasi yapısı yeniden düzenlendi.  

FRANSIZ İHTİLALİNİN OSMANLIYA ETKİSİ 

1- Olumlu Etkisi: İhtilal Osmanlıda insan hakları, adalet, eşitlik gibi ilkelerin yayılması neden oldu. Osmanlıda demokrasi hareketleri başladı. 

2- Olumsuz Etkisi: İhtilal getirdiği milliyetçilik fikri çok uluslu bir yapıda olan Osmanlının dağılmasına yol açtı. 19. yy da milliyetçilik akımının etkisi ile isyanlar çıktı.    

AVRUPA’NIN ESKİ DÜZENE DÖNME ÇABALARI VE TEPKİLER(1815–1870)1 - VİYANA KONGRESİ (1815) 

Fransız İhtilali ve Napolyon Savaşları sonucu Avrupa’nın yapısı ve güç dengesi bozulmuş ve haritası değişmişti. Ortaya birçok sorun çıkmıştı. Bu sorunları çözmek ve Avrupa’ya yeni bir düzen ve şekil vermek için toplanmıştır. Osmanlının katılmadığı kongreye İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya yön vermiştir.  Kongrede   1- Büyük devletlerin istediği gibi Avrupa’nın sınırları yeniden çizildi.2- Fransız ihtilalinin yaydığı fikirlerin yerine büyük devletlerin siyasi emelleri dikkate alındı.3- Sınırlar çizilirken milliyet, din ve dil farkı göz önüne alınmadığı için Avrupa’da barış sağlanamadı ve ileride azınlık sorunları çıktı.4- İngiltere, Avusturya, Rusya, Prusya kurdukları düzeni korumak için aralarında antlaşma yaptılar.5- Şark Meselesi ortaya atıldı.6- Rusya Osmanlının paylaşılmasını istemiş ama İngiltere’nin çıkarına ters düştüğü için kabul etmemiştir.7- Büyük devletler yeni topraklar kazandı.8- Mutlak Krallık sistemi devam ettirilmeye çalışıldı.9- Belçika ve Hollanda birleşerek Niederland Devleti kurdular.10- Fransa ihtilalden önceki sınırlarına çekildi.

 2 - Viyana Kongresinden Sonra Avrupa   

(1815)  Viyana Kongresinden (1827)  Navarin Olayına kadar Avrupa’da yeniden kurmak anlamına gelen Restorasyon Devri denilmiştir. Büyük devletler kurdukları düzeni korumak ve Mutlakıyet yönetimlerini devam ettirmek için aralarında bazı antlaşmalar yapmışlardır. 

Kutsal İttifak: Rusya’nın önderliğinde Avusturya, Prusya ve sonra Fransa’nın katılmasıyla kuruldu. 

Dörtlü İttifak:  İngiltere, Avusturya, Rusya ve Prusya arasında yapılmıştır. 

NOT: Bu ittifaklarla kralların mutlak yönetimi kabul edilmiş ve korunması amaçlanmıştır.  Çözülme 1827 de İngiltere’nin dörtlü ittifaktan ayrılmasıyla başlamış1830 da İttifaklar tamamen dağılmıştır.  

3 – 1830 İHTİLALLERİ           

Viyana Kongresindeki kararlar ve ittifaklar Fransız İhtilali ile çıkan liberal ve milliyetçilik fikirlerinin Avrupa’ya yayılmasını engelleyemedi. Bu düzene ilk tepki Fransa’da başladı ve halk krala karşı ayaklandı ve kral 10. Şarl’ı tahttan indirerek liberal görüşü benimseyen Lui Flip’i tahta geçirdi. 

SONUÇLARI 

1- Fransa’da meşruti krallık kuruldu.

2- Fransa’daki ihtilaller diğer Avrupa ülkelerini de etkiledi.

3- Avrupa’da liberal demokrasi güçlendi ve parlamenter sisteme geçiş hızlandı. 

4 – 1848 İHTİLALLERİ 

NEDENLERİ 

1- Avrupa’da (1815–1830) arasındaki gelişmeler 1830 ihtilalleri ile daha da güçlenerek 1840 larda yeni bir anlayışa neden oldu. Bu da 1815 Viyana Kongresi ile kurulmuş olan baskıcı düzen ile çatışmaların çıkmasına neden oldu.

2- Sanayi İnkılâbı ile çıkan işçi sınıfı hak elde etmek için ayaklandı. 

NOT: 1848 İhtilali ilk defa Fransa’da başladı ve diğer ülkelere yayıldı. Ve oralarda ayaklanmalar çıktı. 

SONUÇLARI 

1- Fransa’da cumhuriyet ilan edildi.

2- Sosyal Hukuk kavramı doğdu.

3- Fransa’da halka seçim hakkı tanındı.

4- Ölüm cezası kaldırıldı ve esir ticareti yasaklandı.

5- İtalya ve Almanya’da siyasi birliğin kurulmasına zemin hazırlandı.

6- Avrupa’da liberalizm yönünde önemli gelişmeler oldu.

7- Avrupa’da krallar halka yeni haklar verdi. İngiltere’de seçim hakları genişletildi. İşçi sınıfına yeni haklar verildi.

8- Avrupa’da sosyalist akımlar güçlendi, sosyalist partiler kuruldu.

9- Rusya 20 yy başlarına kadar bu ihtilallerden zarar görmedi. 

NOT: Avrupalılar kendi yönetimlerini korumaya çalışırken bir yandan da kendileri gibi monarşi ile yönetilen Osmanlının yıkılması için azınlık isyanlarını desteklediler. Bu durum Avrupalıların diğer devletlere çifte standartlı davrandığını gösterir. 

 5 – İTALYA’NIN SİYASİ BİRLİKLERİNİ KURMALARI 

Viyana Kongresi İtalya’yı yedi hükümete ayırmıştı ve hepsi mutlakıyet ile yönetiliyordu. Bu hükümetlerin en önemlisi Piyemonte ( Sardunya) Krallığı idi. Fransız İhtilali İtalya’da milliyetçiliği uyandırmış, İtalya aydınları siyasi birliği sağlamak ve Avusturya işgalindeki topraklarını kurtarmak istiyorlardı. Birliğin kurulması için Avusturya’nın ülkeden çıkarılması gerekiyordu. Tek başına yapamayacağını bilen İtalya Avrupa devletlerinden yardım sağlamayı amaçlıyordu. 1856 Kırım savaşında Piyemonte İngiliz ve Fransa’nın yanında yer alarak onların desteğini aldı.1859 da İtalya ile Avusturya arasında yapılan savaşı İtalya kazandı. 1870 de siyasi birliğini kurdu ve sömürgecilik çalışmalarına başladı. Papalık ise siyasi gücünü kaybederek sadece dini yönünü korudu.  

6 – ALMANYA’NIN SİYASİ BİRLİĞİNİ KURMASI 

Almanya birçok prenslikten meydana geliyordu. En güçlüsü Prusya idi. Viyana Kongresinde Germen Konfederasyonu’nun kurulmasına karar verilmişti. Avusturya Konfederasyonun dışında kalacaktı. Bu yüzden Avusturya ve Prusya rakip hale geldiler. Prusya önce Alman prensliklerinin katılımı ile bir gümrük birliği kurdu. Alman birliğinin kurulması Danimarka, Avusturya ve Fransa ile savaşlardan sonra gerçekleşmiştir. Fransa’nın Sedan Savaşıyla kesin şekilde mağlup edilmesiyle 1871 de Almanya siyasi birliğini kurmuştur.              

NOT: Almanya ve İtalya’nın siyasi birliklerini kurması Viyana Kongresinde kurulmuş olan Avrupa güç dengesini bozmuştur. Fransa ve Avusturya etkinliğini kaybederken Almanya Avrupa’nın en güçlü devletlerinden biri olmuştur. Almanya hızla sanayileşmiş ve sömürgecilik faaliyetlerine girişmiştir.  

7 – AVRUPA’DA BLOKLAŞMA  

Almanya, Fransa’nın Sedan Savaşının intikamını alabileceğinden endişe ederek 1872 de Rusya ve Avusturya ile Üçlü İmparatorlar Birliğini kurdu. Fakat 1878 Berlin Kongresinde Rusya Almanya’dan yeterli desteği göremediği için bu birlikten ayrılmış. Rusya’nın yerine İtalya alınarak Üçlü İttifak kurulmuştur.              

SANAYİ İNKILÂBI VE SÖMÜRGECİLİK 

1 – SANAYİ ( ENDÜSTRİ) İNKILÂBI 

Sanayi İnkılâbı, insan ve hayvan gücüne dayalı üretim tarzından makine gücünün hâkim olduğu üretim tarzına geçiştir. 18. yy da pozitif bilimlerin üretim alanında uygulanmasıyla İngiltere’de özellikle dokuma sektöründe ortaya çıkmış ve diğer alanlara yayılmıştır. Buhar gücü ile çalışan makinelerin icat edilmesi ve kullanılması makineleşmiş endüstriyi doğurdu.18. yy sonlarında Coğrafi Keşifler ile başlayan sömürgecilik ve bilimsel buluşların tekniğe uygulanması sanayileşmeye neden olmuştur. 

SONUÇLARI

1- Üretim hızla arttı.

2- Bol, ucuz ve kaliteli üretim sağlandı.

3- Bol ve ucuz hammaddeye ihtiyaç duyulmasıyla sömürgecilik ve devletlerarası rekabet arttı.

4- El tezgâhları ve atölyeler kapandı. Yerine fabrikalar kuruldu.

5- Üretim artışı ile yeni pazarlara ihtiyaç duyuldu.

6- Ticaret gelişti.

7- İşçi sınıfı ortaya çıktı.

8- Kapitalizm, Sosyalizm ve Emperyalizm akımları doğdu.

9- Köyden kente göç hızlandı. Çekirdek aile yapısı ortaya çıktı.

10- Sermaye birikimleri gerçekleşti ve büyük şirketler kuruldu.

11- Ekonomik rekabetin artması 1.Dünya Savaşına ortam hazırladı.  

SANAYİ İNKILÂBININ OSMANLIYA ETKİSİ  

1- Ucuz Avrupa malları karşısında Küçük atölyeler rekabet edemeyerek kapandı.

2- İşsizlik arttı.

3- Dış ticaret dengesi bozuldu.

4- Osmanlı 19. yy ortalarına doğru Avrupa mallarının istilasına uğradı.

5- Osmanlı hammadde satan ve dışarıdan mamul madde alan bir ülke haline geldi.

6- Ekonominin zayıflaması devletin çöküşünü hızlandırdı. 

2 – Sömürgecilik Faaliyetlerinin Hızlanması 

Bir devletin ülke sınırları dışına çıkarak kendisine ait olmayan bölgeleri işgal ederek ekonomik ve siyasi yönden çıkar sağlamasına sömürgecilik denir. Sanayi İnkılâbı, Avrupalıların hammadde kaynaklarına ve yeni pazarlara ihtiyaç duymalarına neden oldu ve yeni sömürgelerin bulunması gerekiyordu. 

İNGİLTERE: Hindistan, Birmanya, Belücistan, Kıbrıs, Malta, Avusturya ve Mısır’ı sömürgeleştirmiş ve sömürge imparatorluğu kurmuştur.

FRANSA: Cezayir, Tunus, Sudan, Madagasgar, Fas ve Çın Seddi’nin doğu kısmını sömürgeleştirdi. 1. Dünya Savaşının sonlarında bazı Almanya sömürgeleri ve Lübnan’ı himaye altına aldı.

ALMANYA: Güneybatı Afrika, Uganda, Kenya ve Kamerun’u sömürgeleştirdi.

İTALYA: Sömürgecilikte fazla başarılı olamadı. Eritre ve Trablusgarp’ı sömürgeleştirdi.

RUSYA: 19 yy da geniş bir sömürge imparatorluğu kurdu. Önceden Sibirya ve Japon denizi kıyılarına yerleşen Ruslar 19 yy ikinci yarısında Türkistan’ı sömürgeleştirdi.