Baba Tarihçi

TÜRKİYE TARİHİ

 D) TÜRKİYE ( ANADOLU ) SELÇUKLU DEVLETİ (1077–1308)              

1. KURULUŞ DÖNEMİ 

Selçuklu soyundan gelen Kutalmış Beyin oğlu Süleyman Şah kurmuştur. Kutalmış Bey Alp aslan ile girdiği saltanat mücadelesini kaybetmiş ve öldürülmüştür. Alp aslan Kutalmış Beyin oğullarını Anadolu’ya ve Suriye’ye göndermişti. Süleyman Şah Konya ve çevresini Mansur Bey de Afyon ve Kütahya’yı almıştır. Süleyman Şah İznik’i alarak başkent yapmıştır. Mansur Bey Süleyman Şahı saf dışı ederek bir devlet kurmak istemiş Süleyman Şah bu durumu Melik şah’a haber vermiş. Melik Şahın komutanı Porsuk Bey de Mansur Beyi öldürmüştür. Melik Şah Süleyman Şahın başarılarından dolayı ona hükümdarlık unvanı vererek Abbasi halifesinin onaylaması ile Anadolu Selçuklu Devleti kurulmuştur. (1077)             

SÜLEYMAN ŞAH DEVRİ (1077–1086)  

Batı Faaliyetleri: Süleyman Şah Bizans’tan Anadolu yakasını alarak burada bir gümrük idaresi kurmuş ve geçen gemilerden vergi almıştır. Bizans ile anlaşma yaparak Kocaeli yarımadasındaki Dragos çayı sınır kabul edilmiştir.  

Güney faaliyetleri: Adana, Tarsus, Kozan ve Antakya almıştır. Süleyman Şah Suriye Selçuklularına ait Halep’i kuşatmış Süleyman Şah savaş alanında ölmüştür.  (1086) 

Fetret Devri: Melik şah, Süleyman Şah’ın oğulları Kılıç aslan ve Kulan aslan’ı yanına getirtmiştir. Süleyman Şah yerine bıraktığı Ebul kasım devletin dağılmasını önlemiştir. Bu döneme Türkiye Selçuklularının fetret devri denir.                           

1.KILIÇ ASLAN DEVRİ (1092–1107) 

Melik Şah’ın 1092’de ölmesiyle Kılıç aslan serbest kalmış ve İznik’e gelerek Anadolu Selçuklu tahtına oturmuştur. Çaka Beyin kızı ile evlenmiş ve Bizans’a karşı ittifak yapmıştır. Fakat Bizans’ın kışkırtması ve Çaka Beyin büyümesinden çekinen Kılıç aslan bu beyliği ortadan kaldırmış ve batı sınırını güvenlik altına almıştır. Doğu seferine çıkan Kılıç aslan Malatya’yı kuşattığı sırada Haçlılar Anadolu’ya yaklaşmakta idiler. Kuşatmadan vazgeçerek İznik’e dönmüş ve haçlılara karşı başarılı bir savaş yapmasına rağmen İznik’i Bizans’a bırakmak zorunda kalmış ve devlet merkezini Konya’ya taşımıştır. Bizans ile anlaşma yaparak doğuya yönelmiş ve Musul’u almıştır. Bunun üzerine Büyük Selçuklu Devleti bir ordu göndererek Kılıç aslanı yenmiştir. Kılıç aslan Habur suyunu geçerken attan düşerek boğulmuştur. (1107) 

       FETRET DEVRİ 1107–1110)           

1.Kılıç aslan’ın ölümü üzerine oğulları Şahin Şah ve Mesut Büyük Selçuklunun Başkenti İsfahan’a götürüldü ve Anadolu Selçuklu tahtı boş kaldı. Bunu fırsat bilen Bizans taarruza geçmiş ve Batı Anadolu’dan uzaklaştırılmıştır. Anadolu’daki üstünlük de Danişmentlilerin eline geçti. Bir süre sonra büyük Selçuklunun taht kavgalarından yararlanan Şahin şah İsfahan’dan Konya’ya gelerek Anadolu Selçuklu tahtına oturdu.(1110) Hemen Bizans üzerine sefere çıkan Şahin Şah’ın Konya dışında olmasından yararlanan kardeşi Mesut Danişment Beyi Emir Gazi’nin yardımıyla Konya’ya gelerek tahtı ele geçirdi. (1116). 

                                                               1.MESUT DEVRİ (1116–1155) 

Saltanatını ilk yıllarında Emir Gazi himayesinde hareket eden Mesut onun ölümüyle Ankara, Çankırı, Kastamonu ve Elbistan’ı alarak Danişmentlilerin Anadolu’daki siyasi üstünlüğüne son verdi. Sivas ve Malatya’yı alarak Çukurova’ya girmiş fakat veba salgını olduğundan geri dönmüştür.NOT:  2.Haçlı Seferine başarı ile karşı koyan 1. Mesut döneminde Anadolu için ilk defa Türkiye adını kullanmışlardır.           

2.YÜKSELİŞ DÖNEMİ  

2. KILIÇ ASLAN DEVRİ (1155–1192) 

2. Kılıç aslan Babası 1. mesut’un ölümü üzerine melik olarak bulunduğu Elbistan’dan Konya’ya gelerek tahta çıktı. Bu dönemde taht kavgalarına karşı ittifaklar yapılmıştır.  Bunlar Bizans-Zengiler ittifakı, kardeşi Şahin Şah-Danişment ittifakıdır. 2. Kılıç aslan bu ittifaklardan kurtulmak için Bizans ile anlaşma yaparak karşılıklı yardımlaşmayı sağlamış ve Türkmenlerin Bizans’a saldırmamasını kabul etmiştir. Bu şekilde 2. Kılıç aslan batı sınırını güvenlik altına aldı. Anadolu’ya yönelerek Ankara, Darende ve Kayseri’yi Danişmentlerden aldı. Zengilerden de bazı topraklar ele geçirdi. Ermenileri de yenerek Anadolu’da siyasi birliği kurmaya çalıştı 

MİRYOKEFALON SAVAŞI (1176) 

NEDENLERİ 

1- 2. Kılıç aslan’ın Anadolu’da Büyük bir siyasi güç haline gelmesi2- Türkmenlerin anlaşmaya uymayarak Bizans topraklarına akınlar düzenlemesi3- Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atarak Anadolu’da yeniden hâkimiyet kurmak istemesi 

NOT: Konya üzerine ilerleyen Bizanslılar Türk akıncılarının saldırıları sonucu denizli yakınlarındaki Miryokefalon (Kumdanlı) vadisine geldi. Burada karargâh kuran 2. Kılıç aslan Bizans’ı ağır bir yenilgiye uğrattı (1176). Bizans İmparatoru ağır bir tazminat ödeyerek canını zor kurtardı. 

SONUÇLARI 

1-Bizans’ın Anadolu’yu Türklerden alma ümidi tamamen ortadan kalktı.

2-Anadolu kesin olarak Türk yurdu haline geldi ve Hıristiyan dünyası da bunu kabullendi.

3-Anadolu’da Haçlı seferiyle Bizans’a geçen üstünlük tekrar Anadolu Selçukluya geçti.

4-Bizans savunmaya çekilirken Türkler taarruza geçti.

5-Ağır savaş tazminatı yanında Batı Anadolu’daki istihkâmlarını yıkma sözü vermiştir.  

NOT: Bu savaştan sonra 2. Kılıç aslan Danişmentlilere son verdi.(1178). Bizans’ın anlaşmaya uymaması üzerine Denizli’ye kadar olan yerler fethedildi. 2. Kılıç aslan son dönemlerinde yaşlandığı ve yorulduğunu ileri sürerek ülkeyi oğulları arasında paylaştırmış ve oğulları arasında taht kavgaları başlamıştır. Bu arada 3. Haçlı seferi de başlamış taht kavgalarından dolayı yeterince etkili mücadele edilememiştir.  

1.GIYASEDDİN KEYHÜSREV DEVRİ (1192–1196)(1204–1211) 

Tahta çıktığı dönemde hem kardeşleri ile hem de Bizans ile mücadele etmiştir. Yaptığı fetihlerle Menderes Irmağına ulaştığı sırada kardeşi 2.Rüknettin Süleyman Şah Konya’yı alarak tahtı ele geçirmiş Keyhüsrev de Bizans’a sığınmıştır.

1.Gıyaseddin Keyhüsrev ikinci defa tahta geçtiğinde önemli birçok gelişme olmuştur. 

1-Askeri hareketlerin iktisadi ve ticari amaçlara göre düzenlenmesi

2-Trabzon Rum İmparatorluğunu yenerek Karadeniz ticaret yolunu tekrar açılmıştır.

3-Antalya alınarak Türkiye Selçukluları Ak denize çıkmış ve burasını ithalat ve ihracat şehri yapılmıştır.

4-Venedik ile ilk defa ticaret anlaşması imzalanmıştır.

5-Antalya’da ilk defa bir donanma kurulmuştur ve ilk denizcilik faaliyetleri gerçekleşmiştir. 

NOT: Vergisini ödemeyen İznik İmparatoru ile Alaşehir’de savaş yapmış Kazanmasına rağmen 1.Gıyaseddin bu savaşta şehit olmuştur.(1211).          

 2. RUKNEDDİN SÜLEYMAN ŞAH DEVRİ (1196–1204)

Bizans’ı vergiye bağlamış. Erzurum’u alarak Saltuklulara son vermiştir. Gürcistan seferinde başarılı olamamıştır. 1204’te ölünce yerine tekrar 1. Gıyaseddin Keyhüsrev geçmiştir.   

1.İZZEDDİN KEYKAVUS DEVRİ (1211–1220)  

Sinop’u alarak Türkiye Selçukluları Karadeniz’e ulaşmıştır. Sinop’u ticaret şehri yapmıştır. Etrafı surlarla çevirtilip güvenliği sağlanmış ve Türkler yerleştirilmiştir. Trabzon Rum ve Çukurova Ermenileri ile savaşmış ve vergiye bağlamıştır. Bu dönem bayındırlık ve ekonomi çalışmalarının yoğun olduğu bilgin ve sanatçının korunduğu bir dönemdir. 1.İzzeddin Keykavus Eyyubiler üzerine çıktığı seferde ölmüştür.  

1.ALAADDİN KEYKUBAT DEVRİ (1220–1237) 

Bu dönem Moğol istilasının başladığı döneme rastlar. Moğol tehlikesi için bazı tedbirler almıştır. 1-Kayseri, Konya, Sivas gibi önemli şehirleri surlarını ve kalelerini yeniden inşa ettirmiştir.2-Doğudaki kalelere hazır kuvvetler yerleştirmiştir.3-Eyyubilerle dostluk anlaşması imzalanmıştır.4-halifenin isteği üzerine kendisine asker gönderilmesi5-Moğollar ile dostluk kurulmaya çalışılması 

NOT: Rumlardan Alanya alınarak burada tersane kurulmuştur.                                                            

SUĞDAK SEFERİ 

Sinop’ta inşa edilen bir donanma ile önemli ticaret limanı olan suğdak’a sefer düzenlenmiş ve alınmıştır. Kırım’ın içlerine kadar girilmiş ve bazı Kıpçak beyleri ve Rus knezleri hâkimiyet altına alınmıştır. Bu sefer Türkiye Selçuklularının karada ve denizde ne kadar güçlü olduğunu gösterir.   

NOT: Anadolu’da siyasi birliği kurmak için Erzincan’ı alarak Mengüceklilere Harput’u alarak da Artukluların Harput koluna son vermiştir. Trabzon Rum İmp’u Samsun ve Sinop’u almak istemesi üzerine Trabzon kuşatılmış fakat kötü hava şartlarından dolayı alınamamıştır.  

                                    YASSIÇEMEN SAVAŞI (1230)                                     

NEDENLERİ 

1-Harzemşahların Türkiye Selçuklularına ait Ahlât’ı işgal ederek yağmalaması

2-Celaleddin Harzemşah’ın Erzurum meliki Cihan Şah ile Türkiye Selçuklularına karşı ittifak oluşturmaları    

NOT: Abbasi halifesi ve Eyyubiler savaşa engel olmaya çalışmış ancak başaramamışlardır. Türkiye Selçıukluları ile Harzemşahlar Erzincan yakınlarındaki Yassıçemen’de karşılaşmış ve Harzemşahlar yenilmiştir.

SONUÇLARI 

1-Harzemşahlar zayıflamış bir yıl sonra da yıkılmıştır.

2-Moğollar ile tampon bölge olan Harzemşahların alınmasıyla Moğollarla komşu olunmuştur.  

NOT: Türkiye Selçuklularının her yönden en parlak dönemidir. Eyyubiler üzerine sefer düzenlemiş ve yenmiştir. Moğollarla dostluk kurmaya çalışmış Moğol tehlikesi iyice yaklaştığı sırada zehirlenerek öldürülmüştür. (1237)   

3.ZAYIFLAMA DÖNEMİ VE MOĞOL İSTİLASI 

1.Alaaddin Keykubat’ın ölümü, yerine kuvvetli birini bırakmayışı ve 2.Gıyaseddin Keyhüsrev’in zayıf kişiliği Türkiye Selçuklularının zayıflamasına neden oldu. 2. Gıyaseddin tahta çıkarken yardım gördüğü sadettin Köpek’i emirliğe atadı o da yakınlarını göreve getirdi. Fakat Sadettin Köpek’in kötü niyeti anlaşılınca idam edildi. Sadettin Köpek Doğudaki kalelerdeki hazır kuvvetleri azaltarak Moğol istilasını kolaylaştırmıştır.   

BABA İSHAK (BABAİLER) İSYANI (1240) 

Moğollardan kaçan Türkmenler Doğu ve Güney doğuya yerleştiler ve ticaret kervanlarına saldırmaları sonucu devlet sert tedbir aldı. Bu durumdan yararlanan Baba İshak Türkmenleri yanına almayı başararak devlete isyan etti. İsyancılar Maraş, Kâhta, Adıyaman’ı ele geçirmiş İsyan Sivas ve Amasya’ya kadar yayılmıştır. Baba İshak’ın Öldürülmesiyle sona ermiştir. Bu isyanın güçlükle bastırılması Türkiye Selçuklularının eski gücünde olmadığını göstermiştir. Moğollar bu isyandan sonra Anadolu’ya kuvvet göndermeye karar vermişlerdir.   

KÖSEDAĞ SAVAŞI (1243) 

Yassı çemen Savaşı’ndan sonra Türkiye Selçuklularıyla Mücadele etmekten çekinen Moğollar Baba İshak İsyanı ile Türkiye Selçuklularının eski gücünde olmadığını anlamış ve Anadolu’ya Baycu Noyan Komutasında bir ordu göndermiştir. Bu ordu 2. Gıyaseddin Keyhüsrev komutasında Sivas yakınlarında Köse dağ mevkiinde karşılaşmış ve Türkiye Selçukluları yenilmiştir.  

SONUÇLARI 

1-Moğollar Anadolu’yu istila ederek hâkimiyet altına aldılar

2-Türkiye Selçukluları Moğollara bağlanmış ve ağır vergi vermişlerdir.

3-Ticaret yolları tahrip olmuş Anadolu ekonomik yönden büyük zarar görmüştür.

4-Türkiye Selçukluları eski gücünü kaybetmiş merkezi otorite zayıflayınca Anadolu’da beylikler yeniden kurulmuştur.

5-Türkiye Selçuklularına bağlı olan Trabzon Rum ve Çukurova Ermenileri Moğollara bağlanmıştır.

6-Moğollar yarım yüzyıl Anadolu’yu sömürmüşlerdir.

7-Selçuklu sultanları ve devlet adamları Moğollar tarafından atanmaya başlamıştır

8-Türkiye Selçukluları parçalanma ve yıkılma sürecine girmiştir.                                                             

4. YIKILMA DEVRİ 

2. Gıyaseddin Keyhüsrev’in ölümünden sonra 2. İzzeddin Keykavus tahta çıkmasına rağmen Moğollar müdahale ederek ülkeyi üç kardeş arasında paylaştırdılar. 3.Gıyaseddin Keyhüsrev ise tahta çıktığında Memluklardan yardım istemiş Memluk sultanı Baybars 1277’de Anadolu’ya gelmiş Ancak Muineddin Pervane’nin gerekli ilgiyi göstermemesinden dolayı geri dönmüştür. Moğol baskısının iyice arttığı memurlukların para ile alınıp satıldığı zamanda 3. Alaaddin Keykubat ve sonra 2. Mesut tahta çıkmış tüm çabalara rağmen yıkılış önlenemeyerek 2.Mesut’un ölümüyle Türkiye Selçukluları Devleti sona ermiştir. (1308)   

TÜRKİYE SELÇUKLULARININ YIKILMA NEDENLERİ 

1-Baba İshak İsyanının çıkması

2-Köse dağ savaşı’nın kaybedilmesi

3-Anadolu’nun Moğol hâkimiyetine girmesi

4-Merkezi otoritenin bozulması5-Anadolu’da bağımsız beyliklerin kurulması    

E ) UÇ BÖLGELERDE HAYAT VE BEYLİKLER 

1-UÇ BÖLGELERİNDE HAYAT 

Türk devletlerinde sınırlardaki vilayet ve sancaklara uç denirdi. Anadolu’daki ilk uç teşkilatı 11. yy da Bizans sınırında Danişmentliler tarafından kurulmuştur. Türkiye Selçuklularında üç yönde uç teşkilatı oluşturulmuştur. 

1- Güney Uç Bölgesi: Alanya ve Antalya’da Çukurova Ermenileri ve Kıbrıs Krallığına karşı kurulmuştur.

2- Kuzey Uç Bölgesi: Samsun, Bafra ve Sinop’ta Trabzon Rum İmparatorluğuna karşı kurulmuştur.

3- Batı Uç Bölgesi: İçlerinde en önemlisidir. Afyon, Kütahya ve Denizli’de Bizans2a karşı kurulmuştur.  

UÇ BÖLGELERİNİN ÖZELLİKLERİ 

1-Her birinin başına vali veya komutan atanmıştır.

2-Moğol İstilası ile gelen Türkmenler uç beylerine bağlanmıştır.

3-Kösedağ Savaşı’ndan sonra yarı bağımsız hale geldiler

4-Anadolu’da Moğol baskısı azalınca bağımsızlıklarını kazandılar

5-Bizans ve Moğollara karşı savaşmışlardır.

6-Anadolu’da siyasi birliği sağlamak ve Türkiye Selçuklularının yerini almak için birbirleriyle savaşmışlardır. 

                           G) KÜLTÜR VE MEDENİYET                               

1. DEVLET YÖNETİMİ 

a) Hâkimiyet Anlayışı: Hükümdarlığın Allah tarafından verildiğine inanılan Kut anlayışı İslamiyet’ten sonra halifeden yetki alma şeklinde değişti. Ülke hanedan üyelerinin ortak malı idi. Bu durumdan dolayı taht kavgaları olmuş. Hükümdarlık saltanat sistemiyle kan yoluyla babadan oğla geçmiştir. 

b) Merkez Teşkilatı: Devlet işleri Büyük Divan ve diğer divanlar tarafından yürütülürdü.                                   

BÜYÜK DİVAN 

Genelde vezir gerektiğinde ise hükümdar başkanlığında toplanırdı. Ayrıca alt divan başkanları ve Pervane gibi üyeler katılırdı Emir-i Şemşir, divan üyelerinin güvenliğini sağlamakla, Kabız-ı Divan ise Önceki divan kararlarını okumakla görevliydi. Alınan kararlar Büyük Divan Defterine yazılırdı. Bugünkü Bakanlar Kurulu sayılır.   

ALT DİVANLAR  

1- Divan-ı İstifa: Mali işlerden sorumlu idi.

2- Divan-ı Arz: Ordu, savunma ve askerlerin maaş, teçhizat ve defter kayıt işlerine bakardı.

3- Divan-ı İnşa (Tuğra): İç ve dış yazışmalara bakardı.

4- Divan-ı İşraf: Mali işleri denetleyen divandı.

5- Pervanecilik: Arazi defterlerindeki dirliklerle ilgili Büyük Divan’da alınmış kararları düzenlerdi. Bununla ilgili hazırlanan berat ve menşurlara pervane denilirdi.  

c) Taşra Teşkilatı Türkiye Selçuklularında ülke üç vilayete ayrılmıştır. 

1-Merkeze Bağlı (Divan Dairesi) Vilayetler: Yönetim ve gelirleri divana ait her yönüyle divana bağlı vilayetlerdir. Bu vilayetlerin başında subaşılar bulunurdu. 

2- Meliklerin Yönettiği vilayetler: Selçuklu ailesinden gelen Melikler tarafından yönetilirdi. Bunların kendilerine ait divanı, veziri ve askeri vardı. Doğrudan hükümdara bağlıydı. 

3- Uç Vilayetler. Sınır boylarında kurulan bu vilayetlerin başında vali olarak uç beyi bulunurdu.Vilayetlerde birtakım görevlilerde vardı. Bunlar:

1- Muhtesip: Belediye işlerine bakar.

2- Şahne (Şıhne): Güvenlik ve zabıta işlerine bakan askeri validir.

3- Mirliva: beyliklerde hükümdar adına siyasi otoriteyi temsil eder.

4- Kadı: beyliklerde hükümdar adına yargıyı temsil eder.                                 

2. ORDU 

Türkiye Selçuklu ordusu şu bölümlerden oluşurdu.    

Hassa BirlikleriKapıkulu askerleri diye de bilinir. Gulamhane denilen kışlalarda yetişen tutsak ve köle çocuklarından oluşur. Doğrudan hükümdara bağlıdır. 

İkta Askerleri: Tımarlı sipahiler diye de bilinir. Tamamen Türklerden oluşan ikta topraklarında yetişen askerlerdi. Ordunun asıl gücüdür. 

Türkmen Kuvvetleri: Uç bölgelerinde sürekli savaşa hazır kuvvetlerdir. 

Bağlı Beylik ve Devlet Askerleri: Gerektiğinde beylikler ve Türkiye Selçuklularına bağlı devletlerden alınan askerlerdir. 

Ücretli askerler: İhtiyaç duyulduğunda komşu devletlerden ücret karşılığı kiralanan askerlerdir.  

NOT: Türkiye Selçukluları donanmaya önem vermiş. Sinop, Alanya, Antalya ve samsun’da tersaneler kurulmuştur. Ordu komutanlarına Emir-ül Ümera, donanma komutanlarına ise Reis-ül Bahr veya Melik-üs Sevahil denirdi.   

3. TOPRAK YÖNETİMİ 

Türkiye Selçukluları Bizans’tan aldığı toprakları devlet malı haline getirmiş bir kısmını kullanmış bir kısmını da halka dağıtmıştır. Topraklar dört bölüme ayrılmıştır. 

a)Miri Arazi: Devlete ait topraklardır. 

b)Has arazi: Geliri hükümdara ait olan topraklardır. 

c)Mülk Arazi: Devlet adamlarına başarılarından dolayı verilen topraklardır. Her türlü tasarruf sahiplerindir. 

d)Vakıf arazi: Miri ve mülk arazilerin gelirleri ilmi ve sosyal kurumların masraflarına ayrılan topraklardır.                          

 4. HUKUK SİSTEMİ 

Hukuk şer’i ve örfi yargı sistemi diye ikiye ayrılırdı. 

Şer’i Yargı Sistemi:  Evlenme, boşanma, miras ve nafaka gibi dini ve Şer’i meselelere bakıyordu. Mahkemelerde kadılar görevliydi.

Örfi Yargı Sistemi: Asayişin bozulması ve yasalara karşı gelinmesiyle ilgili davalara bakıyordu. Örfi yargıdan Emir-i Dad sorumlu idi. Ayrıca askeri davalara Kadı Asker (Kadıy-ı Leşker) bakardı.                             

5. SOSYAL HAYAT 

Halkın çoğunluğu Türklerden oluşmakla birlikte Rum, Ermeni ve Süryaniler azınlıktı. Halkın bir kısmı Şehirde yaşardı bunlar; memur, bilim adamı, tüccar, zanaatkâr ve sanatçılardır. Halkın diğer kısmı köyde yaşar. Köydekiler göçebe ve yerleşik köylülerden oluşmakta idi.                              

6. EKONOMİK HAYAT 

Tarım ve Hayvancılık: Köylülerin geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Şehirde ise meyvecilik ve bağcılık yapılırdı. Devlet hayvan ve tohum dağıtırdı.                 

Sanayi: Ev eşyaları, dokumacılık ve dericilik önemlidir. Türkmen halısı ve kilimleri, Ankara’nın Soft kumaşı dünyaca ünlüdür. Maden işlemeciliği ile genelde Rum ve Ermeniler uğraşmışlardır. 

Ticaret: Coğrafi konumu ve kıtalar arası geçiş noktası olması sebebiyle Anadolu’da ticaret gelişmiştir. Türkiye Selçukluları askeri faaliyetlerde dahi ticari amaçları dikkate almıştır. 

Anadolu’da Ticaretin Gelişmesinin Nedenleri 

1-Anadolu’nun ticaret yolları üzerinde olması ve kıtaları birbirine bağlayan coğrafi konumu             

2-Ticaret yolları üzerine kervansarayların yapılması

3-Latin Cumhuriyetlerle ticari amaçla anlaşmaların yapılması

4-Ticari amaçlı fetihlerin yapılması. Suğdak, Sinop, Alanya ve Antalya limanlarının fethi

5-Zarar gören tüccarların zararlarının ödenmesi, sigortalanarak can ve mal güvenliğinin sağlanması

6-Düşük gümrük tarifesi uygulaması.

7-Önemli ticari merkezlere Türk ve Müslüman tüccarların yerleştirilmesi8-Yabancı tüccarları Anadolu’ya yerleştirilmesi. 

Maliye: Mali işlere Divan-ı İstifa bakardı. İki türlü hazine vardı. Birincisi Hazine-i amire olup devletin hazinesi, ikincisi ise Hazine-i Hassa yani hükümdarın hazinesidir. Türkiye Selçuklularında ilk para bakır olarak 1. Mesut zamanında bastırılmıştır. İleriki dönemlerde gümüş ve altın paralar da kullanılmıştır.                                                                   

7. DİL VE EDEBİYAT

Türkiye Selçuklularında resmi dil ve edebiyat dili Farsça idi. Bilim dili ise Arapça idi. Farsçanın resmi dil ve edebiyat dili olasında Türklere İslamiyet’in İran yoluyla geçmesi, İranlı aydın ve idarecilerin iş başına gelmesi ve Fars dilinin gelişmiş bir dil olması etkili olmuştur. Anadolu’da Türkçenin devlet dili olmasında Türkmen beyleri ve Moğolların büyük etkisi vardır. Moğol İstilasından dolayı batıya göç eden birçok bilim adamı ve edebiyatçı Anadolu’ya gelmiş ve birçok eser yazmışlardır. Bu yüzden 13. yy da Türkçe gelişme göstermiş ve Karaman oğlu Mehmet Bey tarafından resmi dil ilan edilmiştir. (1277)        

Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde üç tür edebiyat akımı gelişti.

1-Halk Edebiyatı: Anadolu’da ilk Türk edebiyatı olup şu eserler verilmiştir: Battal Gazi Destanı, Danişment name, Bektaşi ve Nasrettin Hoca Fıkraları ve Garip name’dir. 

2-Tasavvuf Edebiyatı: Köse dağ savaşı ve sonrası buhranlı ve iç isyan döneminde halk Allah’a yönelme ihtiyacı hissetmiş ve halk tekkelerin etrafında toplanmış ve tasavvuf Şair ve şiirleri ortaya çıkmıştır. Mevlana’nın Mesnevi’si, Yunus Emre’nin Divan’ı örnektir. 

3-Divan Edebiyatı: Bu akım yaygın olarak kullanılmıştır. Anadolu’da ilk divan şairi Hoca Dehhani olup ‘Selçuklu Şehnamesi’ eseri önemlidir.                                   

8. BİLİM VE SANAT

Türkiye Selçuklunun bilim ve sanatta en parlak dönemi 1. Alâeddin Keykubat dönemidir. Anadolu’da ilk medrese Danişment Beyi Yağı basan tarafından Niksar’da yaptırılmıştır. Türkiye Selçuklularında ise 2. Kılış aslan tarafından Aksaray ve Konya’da kurulmuştur. Ayrıca tarih yazıcılığında Muhiddn İbn-i Arabî, Mevlana, Hacı Bektaşi Veli önemlidir. Türkiye Selçukluları ve beyliklerin sanat anlayışında İlk Türk-İslam devletleri özellikle mimaride etkili olmuştur. Anadolu Türk mimarisi bu dönemde dini, sivil ve askeri mimari diye üçe ayrılmıştır. Dini Mimariye; cami, medrese, türbe, Sivil Mimariye; saray, kervansaray, köprü, Askeri Mimariye de, kale, sur ve kuleler örnek verilebilir. Ayrıca çini, resim, heykel, halı ve kilim dokuma, ağaç ve maden işleme, musiki ve sahne sanatları önemlidir.         

2. İKİNCİ BEYLİKLER DÖNEMİ  

OSMAN OĞULLARI (1299–1922) 

Oğuzların Bozok Kolu’na bağlı Kayı Boyu tarafından kurulmuştur. Yassı çemen Savaşı’nda Türkiye Selçuklularını destekleyen Kayı Boyu 1. Alâeddin Kekubat tarafından Ankara’nın batısındaki Karaca dağ’a yerleştirildiler. Ertuğrul Gazi liderliğinde Bizans sınırına gelen Kayılar burada Söğüt ve Domaniç dolaylarına yerleştiler. Osman Gazi zamanında 1299’da bağımsız bir beylik haline geldiler.  

KARAMAN OĞULLARI (1256–1487) 

Oğuzların Bozok Kolu’na bağlı Afşar Boyu tarafından Konya, Karaman ve Ermenek’te kurulmuştur. Türkiye Selçuklularının Merkezi Konya’yı ele geçirmiş kendilerini onun varisi görerek Anadolu Türk birliğini kurmaya çalışmışlardır. Osmanlı Devletini en fazla uğraştıran beyliktir. 1. Murat zamanında mücadele başlamış Yıldırım Bayezid bu beyliğe son vermiştir. Ankara Savaşı ile tekrar kurulmuş. Fatih Sultan Mehmet zamanında etkisiz hale getirilmiş. 2. Bayezid zamanında kesin olarak yıkılmıştır. Karaman oğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil ilan etmiş ve Türkçeyi resmi dil kabul eden ilk beylik olmuştur.  

GERMİ YAN OĞULLARI (1299–1429)

Kütahya merkez olmak üzere Emet, Tavşanlı, Simav, Birgi ve Selçuk’ta kurulmuştur. 1. Murat döneminde Osmanlı ile akrabalık kurup Kütahya, Emet, Tavşanlı ve Simav’ı Çeyiz olarak vermiştir. Yıldırım Bayezid bu beyliğe son vermiş fakat Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulmuş 2. Murat zamanında vasiyet yoluyla Osmanlı Devleti’ne katılmıştır.  

KARESİ OĞULLARI (1304–1345) 

Balıkesir merkez olmak üzere Çanakkale ve Bergama’da kurulmuştur. Denizcilikte ilerlemiş ve güçlü bir donanma kurmuşlardır. Orhan Bey bu beyliğe son vermiştir. Osmanlı Karesi donanmasıyla Rumeli’ye kolay geçmiştir. Karesi komutanları Osmanlı ordusunda görev almışlardır. Osmanlıya ilk katılan beyliktir ve Ankara Savaş’ından sonra tekrar kurulmamıştır.  

HAMİT OĞULLARI (1300–1423) 

Uluborlu merkez olmak üzere Isparta, Eğridir, Borlu ve Antalya’da kurulmuştur. Beylik zamanla iki kola ayrılmış Eğridir Kolu’na ait olan Yalvaç, Karaağaç, Beyşehir, Seydişehir ve Akşehir toprakları 1. Murat tarafından satın alınmıştır. Beyliğin diğer kolu olan Antalya Kolu’na ise Yıldırım Bayezid son vermiştir. Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulan beylik 2. Murat tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

AYDIN OĞULLARI (1308–1426) 

Birgi merkez olmak üzere Aydın, Tire, Efes, Selçuk ve İzmir’de kurulmuştur. Umur Bey zamanında denizcilik ileri gitmiş ege adaları ve Yunanistan’a sefer düzenlemiştir. Umur Beyin ölümüyle zayıflamış Yıldırım Bayezid bu beyliğe son vermiştir. Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulmuş 2. Murat kesin olarak bu beyliğe son vermiştir.  

MENTEŞE OĞULLARI (1261–1424) 

Milas merkez olmak üzere Muğla Fethiye ve Söke’de kurulmuştur. Denizcilikle uğraşmış ve Rodos’a seferler yapmışlardır. Yıldırım Bayezid’in son verdiği bu beylik Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulmuş 2. Murat bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.   

SARUHAN OĞULLARI (1313–1410) 

Manisa’da kuruluştur. Denizcilik faaliyetlerinde bulunan bu beyliğe Yıldırım Bayezid son vermiştir. Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulmuş Çelebi Mehmet bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.  

CANDAR OĞULLARI (1292–1461) 

Kastamonu ve Sinop’ta kurulmuştur. Denizcilikle uğraşmış. Karadeniz’de Venedik ve Cenevizlerle mücadele etmişlerdir. Kastamonu Kolu’na Yıldırım Bayezid son verirken İsfendiyar oğulları diye bilinen Sinop Kolu Ankara Savaşı’ndan sonra Timur’a bağlılığını bildirmiş ve Timur Candar oğulları topraklarına hâkim olmuştur. 2. Murat bu beyliği Osmanlıya tekrar bağlarken Fatih Sultan Mehmet Bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.  

EŞREF OĞULLARI (1284–1326) 

Beyşehir merkez olmak üzere ılgın, Bolvadin, Akşehir ve Seydişehir’de kurulmuştur. Moğollar bu beyliğe son vermiştir. 

 TACEDDİN OĞULLARI (CANİK BEYLERİ) (1384–1428) 

Niksar merkez olmak üzere Samsun, Bafra, Terme ve Ordu’da kurulmuştur. 2. Murat zamanında tamamen Osmanlıya katılmıştır.  

SAHİP ATA OĞULLARI (1275–1342) 

Afyonkarahisar ve çevresinde kurulmuştur. Germi yan oğulları bu beyliğe son vermiştir.  

PERVANE OĞULLARI (1277–1322) 

Sinop merkez olmak üzere kurulmuştur. Kırım’a seferler yapan bu beylik Candar oğulları tarafından ortadan kaldırılmıştır.  

ERATNA DEVLETİ (1335–1381) 

Sivas, Kayseri, Niğde, Amasya, Erzincan ve Tokat’ta kurulmuştur. Bu devlette vezir olan Kadı Burhaneddin Ahmet hükümdarlığını ilan ederek bu devlete son vermiştir. 

KADI BURHANEDDİN DEVLETİ (1381–1398)

Eratna Devleti topraklarında kurulmuştur. Yıldırım Bayezid bu devlete son vermiştir. Bu devletin ortadan kalkmasıyla Anadolu’nun büyük bir kısmında siyasi birlik sağlanmıştır.                        

DULKADİR OĞULLARI (1337–1515) 

Elbistan merkez olmak üzere Maraş, Malatya, Harput, Besni ve Amik’te kurulmuştur. Yavuz Sultan Selim tarafından Turna dağ Savaşı ile Osmanlıya katılmıştır. Bu beyliğin katılmasıyla Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlanmıştır.  

RAMAZAN OĞULLARI (1353–1608) 

Adana ve çevresinde kurulmuştur. Kurulduğunda Memluklara bağlı olan bu beylik yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi ile Osmanlıya bağlanmış 1. Ahmet zamanında kesin olarak bu beyliğe son verilmiştir.      

F) BEYLİKLERİN ANADOLU’NUN TÜRKLEŞMESİNE KATKILARI 

1-Uç bölgelerine Türkmenleri yerleştirilmesi Türk nüfusun yoğunlaşmasını sağlamıştır.

2-Türkiye Selçukluları Moğol hâkimiyetinde de bulundukları bölgeleri Türkleştirmeye çalışmışlardır.

3-Moğol baskısından uzak olan beylikler gaza ve cihad düşüncesiyle Bizans’a akınlar düzenleyerek buraların Türk yurdu olasını sağlamışlardır.

4-Fethedilen topraklarda Türk kültürünün yerleşmesine katkıda bulunmuşlardır.

5-Takip ettikleri iskân politikasıyla halkın yerleşik hayata geçmesini sağlamışlardır.