Baba Tarihçi

OSMANLI DEVLETİ YÜKSELME DEVRİ 

2. Mehmet  (Fatih) (1451–1481)

2. Bayezid (1481–1512)

1. Selim (Yavuz) (1512–1520)

1. Süleyman (Kanuni) (1520–1566)

2. Selim (1566–1574)

3. Murat (1574–1595)  

NOT: 2. Mehmet,  babası 2. Murat’ın 1451’de ölmesiyle tahta geçti. İstanbul’un fethinden sonra “ Fatih ” unvanını aldı. İlk seferini Karaman oğulları yaptı. Karaman oğulları ve Venedik, Sırp ve Macarlarla barış yaparak Anadolu ve Avrupa’dan gelecek saldırıları önlemiştir. Bu gelişmelerden sonra 2. Mehmet asıl hedefi olan İstanbul için hazırlıklara başladı.  

A - İSTANBUL’UN FETHİ (1453) 

Nedenleri 

Dini Nedenler

1- Peygamberimizin İstanbul’u fethedecek kumandana övgüsü

2- İstanbul’un Ortodoks’ların merkezi olması

Ekonomik Nedenler

1- İstanbul’un önemli kara ve deniz ticaret yollarının üzerinde olması

Siyasi Nedenler

1- Bizans’ın Sürekli Osmanlı Şehzade ve Anadolu beylerini Osmanlıya karşı kışkırtması

2- Bizans’ın Avrupa’dan yardım isteyerek Osmanlıya karşı haçlı seferlerinin düzenlenmesi

3- Osmanlının İslam dünyasında itibar kazanmak istemesi

Stratejik Nedenler

1- İstanbul’un Osmanlının Anadolu ve Rumeli topraklarının arasında bulunarak buranın alınmasıyla Osmanlı toprak bütünlüğünün sağlanmak istenmesi

Askeri Nedenler

1- Avrupa’daki fetihlerin Bizans olmadan yapılmak istenmesi

NOT: İstanbul önceleri Avarlar, Bulgarlar, Persler, Emeviler, 1. Bayezid ve 2. Murat tarafından kuşatılmış fakat alınamamıştır. Bu kuşatmaların başarısız olmasının en önemli nedeni O zamanki teknolojinin Bizans’ın surlarını yıkamamasıdır.         

İstanbul’un Fethi için Yapılan Hazırlıklar 

1- Bizans’a gelecek yardımları engellemek için Anadolu (Güzelce) Hisarının karşısına Rumeli (Boğazkesen) Hisarı yapılmıştır.

2- 400 parçalık donanma hazırlanmıştır.

3- Karaman oğulları, Eflak, Sırp, Macar ve Venedik ile anlaşma yapılmıştır.

4- Mora üzerine akıncılar gönderilmiştir.

5- Avrupa’dan yardımı önlemek için Balkanlarda bir ordu toplandı.

6- Edirne’de Büyük kuşatma topları döktürüldü.

7- Bizans’ın elindeki saray ve Vize kaleler alınmıştır.  

Bizans’ın Aldığı Savunma Önlemleri 

1- Surlar tamir edilerek güçlendirilmiştir.

2- Haliç’in girişi Zincir ile kapatılmıştır.

3- Avrupa’dan yardım istenmiştir.

4- Önemli miktarda yiyecek stoku yapılmıştır.

5- Katolik kilisesi ile birleşme teşebbüsünde bulunulmuştur. 

NOT: Hazırlıklar tamamlandıktan sonra 2. Mehmet 11. Kostantin’den şehri savaşsız teslim etmesini istemiş. Bizans’ın bu teklifi reddetmesi üzerine 6 Nisan 1453 de kuşatma başlamıştır. 21- 22 Nisan gecesi kızaklarla kaydırılan 72 parçalık Osmanlı donanması Haliç’e indirilmiştir. Surlarda Bizans’ı korumada yetersiz kalınca 29 Mayıs 1453 de İstanbul fethedilmiştir.  

İstanbul’un Fethinin Türk Tarihi Açısından Sonuçları 

1- Osmanlı İmparatorluk haline gelmiştir.

2- İstanbul Osmanlı yıkılıncaya kadar başkent olmuştur.

3- Osmanlının toprak bütünlüğü sağlanmıştır.

4-Bizans’tan kurtulan Osmanlının Avrupa’da ilerlemesi kolaylaşmıştır.

5- İstanbul Boğazı ile İpek Yolu Osmanlının eline geçti.

6- Osmanlının kuruluş devri sona erdi Yükselme devri başladı.

İstanbul’un Fethinin Dünya Tarihi Açısından Sonuçları 

1- 1058 yıllık Bizans İmparatorluğu yıkılmıştır.

2- Osmanlını İslam dünyasındaki itibarı arttı.

3- Ortaçağ bitti Yeniçağ başladı.

4- İpek yolu’nun Osmanlının eline geçmesiyle Avrupa devletleri açık denizlere açılarak yeni yollar araması Coğrafi Keşiflerin başlamasına yol açtı.

5- En güçlü surların bile toplarla yıkıldığını gören Avrupalı krallar Top silahına sahip olarak feodal beyliklere son vermişlerdir. Bu da Avrupa’nın siyasi yapısının değişmesine neden olmuştur.

6- İstanbul’un fethinden sonra İtalya’ya giden Bizanslı bilginler eski Roma’ya ait eserleri inceleyerek Rönesans’ın gelişmesinde etkili olmuşlardır.

7- Osmanlının Dünya siyasetinde önemi artınca Avrupalılar İstanbul’da ilk sürekli elçiliklerini açmışlardır.

8- Ortodokslar Osmanlı himayesine girmiş varlığının devam etmesi sağlanmıştır.       

Osmanlı Ortodoksları Himaye etmekle 

1-Hıristiyan birliğini bölmeyi

2- Yönetimi altındaki Hıristiyanlara hoşgörüsünü göstermeyi

3- Katolik kilisesine karşı bir güç oluşturmayı

4- Ortodoks kilisesinin hareketlerini kontrol altında tutmayı

5- Avrupa’daki fetihlerde Ortodoksların tepkisini önlemeyi amaçlamıştır. 

B – Anadolu’daki Gelişmeler 

2. Mehmet tahtta iken Amasra Cenevizlerin, Sinop Candar oğullarının, Trabzon Trabzon Rum İmparatorluğu ’undu. Doğu Anadolu’da Ak koyunlu Devleti ve Konya’da Karaman oğulları vardı.            

Karadeniz Fetihleri 

Fatih Karadeniz kıyılarını almak ve Anadolu Türk Birliğini sağlamak için sefere çıktı. (1459) da Ceneviz’den Amasra’yı (1460) da Candar oğullarından Sinop’u alarak bu beyliğe son vermiş, (1461) de Trabzon Rum İmparatorluğu’ndan Trabzon’u almış ve Bizans’ı tekrar diriltme umutlarını sona erdirmiştir. 

Karaman seferi

İstanbul’un fethinden önce Fatih Karaman oğlu beyliğiyle anlaşma yapmıştı. Fakat İstanbul’un fethinden sonra Karaman oğlu İbrahim Beyin ölmesiyle Karaman oğlu beyliği içinde mücadeleler başladı. Fatih ve Ak koyunlu Uzun Hasan Karaman oğullarının içişlerine karıştılar. Fatih bu iç karışıklıktan faydalanarak Karaman seferine çıktı ve (1466)  da Konya ve Karaman’ı aldı. Karaman oğulları varlıklarını Niğde ve Larende’de sürdürdüler. Konya ve Karaman’ın alınması Osmanlı-Ak koyunlu ve Osmanlı- Memluk ilişkilerini bozmuştur.    

OTLUKBELİ SAVAŞI (1473)  

Doğu Anadolu’da kurulan Ak koyunlu devleti Uzun Hasan döneminde Irak ve Azerbaycan’ı almış ve kara koyunlu Devletini yıkmıştır. Anadolu’ya hâkim olmak isteyen Uzun Hasan Venedik ile Osmanlıya karşı anlaşma yaptı. Karaman oğullarını himayesine almaya çalıştı. Bir ordu göndererek Tokat’ı yakıp yıktırdı. Bu gelişmeler üzerine Fatih Ak koyunlu seferine çıktı. Erzincan yakınlarındaki Otlukbeli de Uzun Hasan’ı yendi ve Ak koyunlu devleti yıkılma sürecine girdi. Osmanlı Doğu Anadolu’ya kadar genişledi. Doğu sınırı güvenlik altına alındı. Ayrıca Anadolu Türk Birliği İçin önemli bir adım atılmış oldu. 

Osmanlı-Memluk İlişkilerinin Bozulması 

Fatih Devrinde Memlukların Anadolu’nun siyasi birliğini tehdit etmesi, Dulkadir oğullarını himaye etmek istemesi, Karaman oğullarını Osmanlıya karşı desteklemesi ve Hicaz suyollarının onarımındaki anlaşmazlıklar ilişkileri bozmuştur fakat bu dönemde savaş olmamıştır. 

C – Rumeli’deki Gelişmeler 

Balkanlardaki fetihlerde Balkan uluslarının Osmanlıya karşı ayaklanması, vergilerini ödememeleri ve birleşmeleri etkili olmuştur. 1453–1459 yılları arasında Balkanlarda Sırbistan alınmış. Yalnız Belgrat Macarlarda kalmıştır. Bosna-Hersek alınmıştır. Boşnaklar İslam’ı kabul etmişlerdir. Mora halkının şikâyeti üzerine Mora Despotlukları ortadan kaldırılmıştır (1460). Venedik’ten Modon, Koron, Pilos ve Argon limanları alınmıştır. Eflak Beyinin vergiyi ödememesi üzerine Fatih Sefer düzenleyerek Osmanlıya bağlamıştır (1462). Boğdan ise Kili ve Akkerman Kaleleri hariç(1476) da Osmanlıya katılmıştır.           

OSMANLI-VENEDİK SAVAŞLARI (1463–1479) 

İstanbul’un fethi, Karadeniz, Ege ve Yunanistan’daki fetihler Osmanlı-Venedik ilişkilerinin bozulmasına neden oldu. Çünkü Venedik her yönden zarar görmüştür. 16 yıl süren bu savaşlara 1479 İstanbul Antlaşmasıyla son verilmiştir. İstanbul Antlaşmasına Göre  

1- Venedik savaş sırasında aldığı yerleri geri verecek

2- İşkodra ve Kroya kaleleri Osmanlıya bırakılacak

3- Osmanlı ise Arnavutluk, Dalmaçya kıyıları ve Mora’yı Venedik’e verecek

4- Venedik yıllık vergi ve savaş tazminatı verecek

4- Venedik İstanbul’da devamlı bir elçi bulundurabilecek. Bu elçiler Venediklilerin davalarına bakacaklardı.

5- Venedik bayrağı olan gemilere saldırılmayacak

6- Venedik Osmanlı sularında serbestçe ticaret yapabilecek 

İstanbul Antlaşmasını Önemi 

1- Osmanlı Venediklere kapitülasyon hakları tanınan ilk devlet olmuştur.

2- Osmanlı bu haklarla Hıristiyan birliğini bozmayı amaçlamıştır.

3- Osmanlı-Venedik savaşlarında 1479 da Arnavutluk’ta fethedilmiştir.

D – Denizlerdeki Gelişmeler    

Ege ve Adriyatik Denizi’ndeki Fetihler 

İmroz, Taşoz, Bozcaada ve Midilli adaları Ege’de, Zanta, Ayamavra ve Kefalonya Adriyatik’te fethedilmiştir.            

Kırım’ın Fethi 

Fatih Karadeniz ticaret yollarını tamamen kontrol altına almak için Cenevizlerin elinde olan önemli Kırım’ı almak Gerekiyordu. Fatih Gedik Ahmet Paşa ile bir donanma gönderdi. Kefe, Azak ve Menküp şehirleri alındı. Böylece 1- Karadeniz’de Cenevizlerin kolonisi kalmamış.2- Karadeniz ticaret yolu tamamen Osmanlı eline geçmiş3- Karadeniz Türk gölü haline gelmiş4- Kırım Hanlığı Osmanlıya bağlanmıştır.                           

İtalya Seferi 

Fatih’in en büyük amacından biri de İtalya’yı almaktı. Bu amaçla Adriyatik’te Zanta, Ayamavra, Kefalonya ve Napoli Krallığının elindeki Otranto alındı. Fakat Fatih’in Vefat etmesi İtalya seferinin tamamlanmasını engelledi. (1481) 

NOT: Fatih devrinde 2 imparatorluk, 4 krallık ve 11 prenslik ortadan kaldırmıştır.

2. BAYEZİD DÖNEMİ (1481–1495)  

A – Cem Sultan Olayı (1481–1495)        

Fatih’in ölümünden sonra oğullarından 2. Bayezid kardeşi Cem’den daha önce İstanbul’a gelerek Hükümdarlığını ilan etmiştir. Cem Sultan abisinin hükümdarlığını kabul etmeyerek Bursa’yı ele geçirdi. Kendi adına para bastırıp hutbe okuttu ve hükümdarlığını ilan etti. Cem abisine ülkeyi ikiye bölmeyi teklif etti. Fakat 2. Bayezid kabul etmeyerek üzerine yürüdü ve Cem sultanı yendi. Cem Sultan Mısır’a gitti ve Memluk sultanına sığındı. 1482’de Karaman oğlu ve Memlukların desteğiyle Konya yakınlarında tekrar ayaklanan Cem sultan 2. Bayezid’e tekrar yenildi ve Rodos’taki Saint Jean Şövalyelerine sığındı. Şövalyeler Cem’i Fransa’ya oradan da Papaya teslim edildi. Cem sultanın Avrupalıların Osmanlıya haçlı seferleri düzenlemesine karşı çıkması ve Hıristiyan olmaya yanaşmaması üzerine gözden çıkarıldı. Ve Fransa’ya teslim edildi. Ve vefat etti. (1495). Cem sultanı Kullanıp Osmanlıya Haçlı seferi düzenlemeyi planlayan Avrupalılar amaçlarına ulaşamadılar. NOT: Cem sultan olayı önce bir iç sorun iken Cem sultanın Rodos Şövalyelerine ve Papaya sığınması ile dış  (Avrupa sorunu) soruna dönüşmüştür.  

B – Karaman oğullarının Yıkılması           

Fatih devrinde Konya ve Karaman’ın alınmasıyla Karaman oğulları Niğde ve Larende’ye çekildiler. Karaman oğulları 2. Bayezid’e karşı Cem sultanı destekleyince 1483 de tamamen ortadan kaldırıldı.     C –

OSMANLI-MEMLUK SAVAŞLARI  

Nedenleri

1- Memlukların Cem Sultanı desteklemesi

2- Memlukların Ramazan ve Dulkadir oğulları topraklarını almak istemesi

3- Memlukların Karaman oğullarını himaye etmesi

4- Memlukların Hindistan’daki Gucerat hükümdarı 2. Mahmut Şah’ın Osmanlıya gönderdiği hediyelere el koyması

5- Fatih zamanında başlayan Hicaz suyolları sorunu  

NOT: 1485 de Çukurova’da başlayan Osmanlı donanmasının da kullanıldığı savaşlarda iki taraf da birbirine üstünlük sağlayamamış ve 1491 de savaşlar sona ermiştir.  

D – OSMANLI-VENEDİK SAVAŞLARI 

Akdeniz’de en güçlü deniz kuvveti Venedik’e aitti. Girit, Kıbrıs, Modon, Koron ve Navarin’in Venedik’te olması Osmanlı çıkarlarına ters düşüyordu. Venediklerin Mora halkını Osmanlıya karşı isyana kışkırtması sonucu savaşlar başladı (1499). Osmanlı Arnavutluk ve Dalmaçya kıyılarındaki Venedik kalelerini aldı. Osmanlı donaması da Modon, Koron ve Navarin limanlarını aldı. Venediklerin isteği üzerine alınan yerler Osmanlıda kalmak şartıyla barış yapıldı (1502).   

NOT: Bu dönemde İspanya’da Beni Ahmer Devleti Hıristiyan Krallar tarafından yıkılmıştır. Osmanlı donanmasının uzak denizlerde yetersiz olması ve Cem Sultan olayından dolayı yardım yapılamamıştır. İspanya’daki Yahudi ve Müslümanlar Osmanlıya sığınmışlardır.  

E – Boğdan’ın Fethi (1484) 

Fatih zamanında Kili ve Akkerman kaleleri hariç Boğdan alınmıştı. Boğdanlıların Macarlarla işbirliği yapması sonucu Kili ve Akkerman kaleleri de alınarak Boğdan’ın fethi tamamlanmıştır. Böylece Kırım ile karadan bağlantı sağlanmış ve Karadeniz’in batı sahilleri tamamen Osmanlı hâkimiyetine girdi.  

F – OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ 

Ak koyunlu Devleti Fatih zamanında Otlukbeli savaşı ile zayıflamış ve taht kavgaları başlamıştır Şah İsmail bundan yararlanarak Ak koyunlu Devletini yıkıp Safevi Devletini kurdu ve İran’da Şii mezhebinin yayılmasına çalıştı. Şah İsmail Şiiliği Anadolu’ya yaymak istedi ve Anadolu’da Şah İsmail taraftarlarının faaliyetleri sonucu isyanlar çıktı. Bunların en önemlisi Şahkulu İsyanıdır (1511). 2. Bayezid güçlükle bastırdı. Şah İsmail’in Faaliyetlerini yakından takip eden ve babasının pasif kaldığına inanan Şehzade 1.Selim Trabzon’da babasına karşı ayaklandı. Şehzade selim Çorlu önlerinde babasıyla yaptığı savaşı kaybetse de Yeniçeri ve devlet adamlarının desteklemesi üzerine padişah oldu (1512). 2. Bayezid tahttan çekildikten kısa bir süre sonra vefat etmiştir.

1. SELİM (YAVUZ)  DÖNEMİ (1512–1520)  

Önce Şehzade Korkut sonra da Şehzade Ahmet’i öldürterek taht kavgalarına son verdi. İkinci olarak Anadolu’daki Şiilik sorununu çözmek için Doğu siyasetine önem verdi. Yavuz Selim’in amacı Türk ve İslam Birliğini sağlamaktı. Batı devletleri ile anlaşmaları yeniledikten sonra İran Safeviler üzerine yöneldi.   

A – ÇALDIRAN SAVAŞI (1514) 

Asıl amacı Osmanlı topraklarını almak olan ve bunun için Şiiliği Anadolu’da yaymaya çalışan Şah İsmail Yavuz tahta çıkınca faaliyetlerini daha da yoğunlaştırdı. Bunun için Yavuz İran seferine çıktı. Yavuz Dulkadir oğullarından yardım istedi fakat alamadı. Şah İsmail’in Osmanlı ordusu karşısında sürekli gerilemesi savaşın uzamasına neden oldu. Nihayet iki ordu Çaldıran Ovasında Şah İsmail’in ordusu dinç ve güçlü durumda idi. Osmanlı ordusu ise yorgun fakat ağır top ve tüfeklere sahipti. Teknik olarak üstün olan Osmanlı ordusu Şah İsmail’i ağır bir yenilgiye uğrattı ve Şah İsmail kaçtı.  

SONUÇLARI    

1- Doğu Anadolu tamamen Osmanlı egemenliğine girdi.

2- Anadolu’daki İran propagandası geçici olarak durdu.

3- İran’dan Diyarbakır, Mardin ve Kemah alındı.

4- Safeviler bir süre için Osmanlı için tehlike olmaktan çıktı.

5- Safevi hazinesi birlikte Tebriz’den bilim adamı, sanatçı ve tüccar getirildi.

6- İpek Yolu’nun bir kolu daha Osmanlıya geçti.         

Dulkadir oğullarının Osmanlıya Katılması (1515) 

Dulkadir beyi Osmanlıya yardım etmediği gibi Osmanlı yiyecek kervanına saldırmış ve Memluklarla işbirliği yapmıştı. Yavuz Çaldırandan sonra bu beyliğin üzerine yürüyerek Turna dağ savaşı ile bu beyliği Osmanlıya katmıştır.(1515) 

TURNA DAĞ SAVAŞININ SONUÇLARI 

1-Dulkadir oğulları beyliği yıkıldı.

2- Maraş ve çevresi Osmanlıya katıldı.

3- Anadolu’da siyasi birlik sağlandı.

4- Osmanlı ile Memluklar komşu oldu ve ilişkiler iyice bozuldu.    

B – OSMANLI-MEMLUK SAVAŞLARI   

MISIR SEFERİ 

Memlukların Osmanlıya karşı Safeviler’i desteklemesi üzerine Yavuz Memluk üzerine sefere çıktı. 

NEDENLERİ  

1- Yavuz’un İslam birliğini sağlama düşüncesi

2- Memluklar ile Safevilerin Osmanlıya karşı ittifak kurması

3- Mısır’ın zenginliği ve Baharat Yolu’nun buradan geçmesi

4- Fatih devrinden beri süren Memluk sorununa kesin çözüm sağlamak istemesi

5- Abbasi halifelerinin ve Hicaz’ın Memluklarda bulunmasıyla büyük bir otoriteye sahip olması   

MERCİDABIK SAVAŞI (1516) 

Yavuz önce Suriye üzerine yürüdü. Halep’in kuzeyindeki Mercidabık ovasında Memlukları ağır yenilgiye uğrattı. Memluk sultanı Kansu Gavri öldü. Yerine oğlu Tomambay Memluk sultanı oldu. Bu savaş sonucu Suriye ve Filistin alındı.  

RİDANİYE SAVAŞI (1517) 

Mecidabık’tan sonra kışı Şam’da geçiren Yavuz Sina Çölü’nü geçerek Ridaniye yakınlarında Memluk ordusu ile karşılaştı. Memluklar Batıdan top alarak güçlü bir savunma oluşturmuştu. Yavuz Sina Çölü’nü dolaşarak bunları etkisiz hale getirdi ve Memlukları bir kez daha yendi.  

MISIR SEFERİNİN SONUÇLARI 

1- Memluk Devleti yıkıldı.

2- İslam Birliği sağlandı.

3- Suriye, Flitsin ve Mısır Osmanlının oldu.

4- Hicaz Emir’i Yavuz’a bağlılığını bildirdi ve yavuz kutsal emanetleri İstanbul’a getirdi.

5- Ganimetlerle Osmanlı hazinesi zenginleşti.

6- Baharat Yolu Osmanlıya geçti. Fakat Coğrafi Keşiflerle Ümit Burnu Yolu bulununca Baharat Yolu önemini kaybetti.

7- Abbasi halifesi İstanbul’a getirildi. Halifelik Osmanlıya geçti ve Osmanlıda ilk halife Yavuz oldu. Osmanlı teokratik bir yapıya dönüştü.

8- Venedikler Kıbrıs için Memluklara ödediği vergiyi Osmanlıya ödemeye başladı.

9- Cezayir Beyi (Barbaros) Osmanlı himayesine girdi.

10- Mısır alınarak Kuzey Afrika’nın fethi için önemli bir üs oldu.

11- Osmanlı Türk İslam Dünyasının en güçlüsü olduğunu ispatladı.  

NOT: Çaldıran ve Mısır seferleriyle Doğu sorununu çözen Yavuz 1520 de Avrupa’ya çıktığı seferde vefat etti.   

1.SÜLEYMAN (KANUNİ) DÖNEMİ (1520–1566) 

Kanuni tahta çıktığı zaman Osmanlı İslam dünyasının en güçlü devleti idi. Avrupa’da da Osmanlıya rakip devlet yoktu. Kanuni’ye babasından tecrübeli devlet adamları, güçlü bir ordu ve dolu bir hazine kalmıştı. Kanuni 46 yıl padişahlık yaptı. Osmanlını en ihtişamlı dönemidir. Kanuni’nin erkek kardeşi olmadığından taht kavgası olmamış ancak bazı isyanlar çıkmıştır.  

A – İç İsyanlar  

Canberdi Gazali İsyanı   Memluk komutanlarındandır. Osmanlıda hizmet ederken hükümdar değişikliğinden yararlanıp Memluk Devleti’ni yeniden kurmak için Suriye’de İsyan etti. İsyan kısa sürede bastırıldı. 

Ahmet Paşa İsyanı Osmanlıda vezir-i Azam ‘lığa sıradaki vezir atanırdı. Fakat Kanuni sıradaki Ahmet Paşayı değil de Enderun’dan İbrahim paşa’yı Vezir-i Azam yaptı. Ahmet Paşa da Mısır valisi tayin edildi. Bir süre sonra Ahmet Paşa Mısır’da ayaklandı. İsyan Mısır’daki Yeniçeriler tarafından bastırıldı. 

Kalender Çelebi İsyanı Osmanlı ordusunun Mohaç savaşı nedeniyle Avrupa’da olmasından yararlanan Kalender Çelebi Maraş ve Çevresinde ayaklandı. Tımarları elinden alınan Dulkadir oğulları da bu isyana katıldı. Ancak tımarları geri verileceği söylenince Dulkadir oğulları isyandan vazgeçti. Kalender Çelebi de başarısız oldu ve İran’a kaçtı. 

Baba Zünnun İsyanı  Baba Zünnun vergilerin ağır olduğunu bahane ederek Yozgat’ta (Bozok) ayaklandı. İsyan kısa sürede bastırıldı.  

B – Siyasi Olaylar 

Kanuni devrinde Kutsal Roma-Germen İmparatoru Şarlken Avrupa’da bir Hıristiyan birliği kurmayı amaçlıyordu. Şarlken Avusturya kralı Ferdinand’ın da abisiydi. Şarlken İspanya ve   Macaristan’ı alıp Papanın desteğini sağlayarak Fransa’yı tehdit etmeye başladı. Fransa Şarlken önderliğindeki bir Hıristiyan birliğini istemiyordu. Bu birliğin kurulmasını istemeyen Kanuni babasının Doğuyu güvenlik altına almasını da dikkate alarak batıya yöneldi.  

OSMANLI-MACAR İLİŞKİLERİ 

Belgrat’ın Fethi (1521) Macar Kralının Kanuni’nin padişahlığını tebrik etmemesi, vergisini ödememesi ve Osmanlı elçisini öldürmesi üzerine Kanuni sefere çıktı ve Belgrat’ı fethetti. Balkanları Orta Avrupa’ya bağlayan bu şehir Osmanlı ordusunun Avrupa seferlerinde önemli bir üs oldu. 

MOHAÇ MEYDAN SAVAŞI (1526) 

Belgrat’ın alınmasından sonra Osmanlı-Macar ilişkileri iyice bozuldu. Bu sırada Şarlken’e esir düşen 1. Fransuva Kanuni’den yardım istedi. Kanuni Macaristan’ı almak, Fransa’ya destek olarak Avrupa Hıristiyan birliğini engellemek üzere sefere çıktı. Osmanlı-Macar ordusuyla Mohaç ovasında karşılaştı. İki saat süren savaşı Osmanlı kazandı. 

SONUÇLARI 

1- Macaristan’ın başkenti Budapeşte alındı.

2- Macar krallığı Osmanlıya bağlandı ve Yanoş Macar kralı tayin edildi.

3- Osmanlını Orta Avrupa hâkimiyeti başladı.

4- Fransa kralı esaretten kurtuldu.

5- Osmanlı Avusturya ile sınır komşusu oldular ve mücadeleler başladı.         

OSMANLI-AVUSTURYA İLİŞKİLERİ 

1. VİYANA KUŞATMASI (1529) 

Osmanlının Macaristan’ı fethedip (Jan Zapola) Yanoş’u kral yapması üzerine (Roma-germen) li Şarlken ve (Avusturya) li Ferdinand yeni bir Macar kralı seçti. Ve Macaristan’da iki kral oldu. Ferdinand’ın Macar toprağı Budin’i işgal etmesi ve kendi seçtiği kralı tahta oturtması üzerine Kanuni sefere çıkarak Budin’i aldı ve tekrar Yanoş’u tahta geçirdi. Kanuni kaçan Ferdinand’ı takip ederek Viyana’yı kuşattı fakat alamadı. Bunun sebebi 1- Viyana’nın savunma hazırlığının tam olması2- Kış mevsiminin yaklaşması3- Osmanlının kuşatma hazırlığını tam yapmamış olmasıdır.  

ALMANYA SEFERİ (1532) 

1. Viyana Kuşatmasından sonra İstanbul’a elçi gönderen ferdinand Kanuni’den kendisini Macar kralı olarak tanımasını istedi. Fakat kanuni reddetti. Bunun üzerine Ferdinand Budin’i tekrar işgal etti. Tekrar sefere çıkan Kanuni Budin’i tekrar alarak Almanya içlerine kadar ilerledi. Ferdinand’ın barış istemesiyle Avusturya ile 1533 İstanbul Antlaşması imzalandı. İstanbul Antlaşmasına Göre 

1- Avusturya Arşidükası protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılacaktı.

2- Avusturya Macaristan’ın Osmanlıya ait olduğunu kabul edecek ve Yanoş’u tanıyacaktı.

3- Avusturya elindeki Macar toprakları için Osmanlıya vergi verecekti.

4- Barış süresi Avusturya’ya bırakılacaktı. 

İstanbul Antlaşmasının Önemi  

1- İstanbul Antlaşması Osmanlı ile Avusturya arasındaki ilk antlaşmadır. Avusturya Osmanlının üstünlüğünü protokol ve vergi vermekle kabul etmiştir. 

NOT: Macar kralı Yanoş’un ölmesiyle Avusturyalı Ferdinand İstanbul antlaşmasını bozarak Budin’i kuşattı. Kanuni bir kez daha sefere çıktı ama Ferdinand Kanuni’nin karşısına çıkmaya cesaret edemedi.(1541) . Kanuni bu sefer sonucunda Macaristan’ı üçe böldü.  

1- Güney Macaristan, Budin Eyaleti kurularak Osmanlıya katıldı.

2-Orta Macaristan, Erdel Beyliği adıyla Osmanlıya bağlandı.

3- Kuzey Macaristan ise Avusturya’ya bırakıldı. 

ZİGETVAR SEFERİ (1566) 

Osmanlı ile Avusturya arasında 1562 de bir anlaşma yapılmışsa da Avusturya’nın saldırılarının sürmesi üzerine Kanuni sefere çıkarak Zigetvar kalesini kuşattı. Fakat Kanuni kuşatma sırasında vefat etmiştir. Kanuni’nin vefatından sonra kale alınmış ve İstanbul’a dönülmüştür. 

OSMANLI-FRANSIZ İLİŞKİLERİ 

Osmanlı-Fransız ilişkileri Fransa kralı 1. Fransuva’nın Kanuni’den yardım istemesi ile başlamıştır. Kanuni bu fırsattan yararlanarak Hıristiyan birliğini parçalamayı amaçlamıştır. Osmanlının Avusturya ve Almanya seferleri Osmanlı-Fransız ilişkilerinin gelişmesine neden olmuştur.1.Fransuva 1535 de İstanbul’a elçi göndererek anlaşma imzalamak istediğini bildirdi. Yapılan ticaret antlaşması ile Fransa’ya kapitülasyonlar verilmiştir. 

Fransa’ya kapitülasyonların Verilmesinin Nedenleri 

1- Şarlken’in oluşturmaya çalıştığı haçlı birliğini bozmak

2- Fransa’yı Osmanlı yanına çekmek

3- Şarlken karşısında Fransa’yı güçlü tutmak

4- Coğrafi Keşiflerle önemi azalan Akdeniz limanlarını yeniden canlandırmak 

1535 Ticaret Antlaşması ile Fransa’ya Şu Ayrıcalıklar Verilmiştir 

1- Fransız ticaret gemileri Osmanlı sularında serbest dolaşabilecek, istediği limana girebilecek

2- Fransız tüccarlardan daha az vergi alınacak

3- Osmanlı da bulunan Fransızlar din ve mezhep hürriyetine sahip olacak

4- Fransız tüccarların davalarına Fransız mahkemeleri bakacak

5- Fransız ve Türk tüccarlar arasındaki davalara Türk mahkemeleri bakacak mahkemede Fransız tercüman bulanacak

6- Osmanlı topraklarında ölen ve batan gemideki mallar Fransa’daki varislerine verilecek

7- Türk tüccarlarda Fransa’da bu haklardan yaralanacak

8- Bu antlaşma iki hükümdar sağ kaldıkça geçerli olacak 

NOT: Bu antlaşma eşit haklar üzerine imzalanmıştır. İki hükümdar sağ kaldığı sürece geçerli olacaktı. Fakat Fransızlar her hükümdar değişikliğinde kapitülasyon süresinin uzatılmasını sağladılar. Fransa’ya verilen kapitülasyonlar 1740 da 2. Mahmut tarafından sürekli hale getirilmiştir. Bu kapitülasyonlardan zamanla diğer Avrupa devletleri de yararlanmaya başladı. Fransa’dan sonra 3. Murat 1578 de İngiltere’ye kapitülasyon vermiştir. Diğer Avrupalılarında bu haklardan yararlanması ve kapsamının genişletilmesi Osmanlıyı Avrupa’nın açık pazarı haline getirmiştir.  

OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ 

Yavuz döneminde Safeviler yenilmiş fakat ortadan kaldırılmamıştı. Kanuni döneminde Osmanlı-Safevi mücadelesi tekrar başladı. 1533 de Avusturya ile İstanbul Antlaşmasını imzalayan Kanuni İran sorununa son vermek için 1534, 1548 ve 1554 de üç sefer düzenlemiştir. Bu seferlerde İran ordusu Osmanlıların karşısına çıkmaya cesaret edememiştir. 1534 de Tebriz ve Bağdat alınmış ve Basra’daki Arap aşiretleri Osmanlıya bağlanmıştır. 1548 ve 1554 deki seferlerde ise İran’ın işgal ettiği yerler geri alınmıştır.          1555 de İran’ın barış istemesi üzerine Osmanlı ile İran arasında ilk resmi antlaşma olan Amasya Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre Bağdat, Erivan, Tebriz ve Doğu Anadolu Osmanlının olacaktı. 

NOT: Kanuni İran seferleri ile doğudaki sınırları genişletmiş Basra Körfezi’ne ulaşılarak Hint Okyanusu ile bağlantı kurulmuştur. İran savaşları Osmanlının Avrupa’da daha fazla yayılmasını engellemiştir. C –

Denizlerdeki Gelişmeler 

Rodos’un Fethi (1522) 

Fatih devrinde kuşatılıp alınamayan Rodos Saint Jean Şövalyelerinin elinde idi. Bunların Anadolu kıyılarına saldırmaları sonucu ada kuşatılmış yapılan antlaşma ile Şövalyeler adayı Osmanlıya teslim etmiştir. Şövalyeler serbest bırakılmış Şarlken’de bunları Malta adasına yerleştirmiştir. NOT: Rodos’un fethi ile Ege Denizi’ndeki Türk hâkimiyeti daha da güçlendi.   

Cezayir’in Osmanlıya katılması (1533) 

Şarlken İspanya, Venedik, Papalık ve Malta Şövalyelerinin yardımını alarak Osmanlıyı Akdeniz’de zor duruma düşürmek için sefere çıkınca Kanuni hem Akdeniz’in güvenliğini sağlamak hem de Fransa’ya denizden yardım etmek için Cezayir Beyi ve Yavuz zamanında Osmanlıya bağlanan Barbaros Hayrettin Paşayı İstanbul’a davet etti. Ve Kaptan-ı Deryalık ve Cezayir Beylerbeyliği verildi. Böylece Cezayir Osmanlıya katılmış oldu.  

PREVEZE DENİZ SAVAŞI (28 EYLÜL 1538) 

NEDENLERİ 

1- Osmanlı ile Roma-Germen ve Avusturya arasındaki mücadele

2- Osmanlının Ege ve Akdeniz’de güçlenmesi

3- Osmanlı donanmasının Korfu adasını kuşatması 

NOT: Bu nedenlerle Akdeniz’de Osmanlının karşısına Venedik, Malta, Ceneviz, İspanya ve Portekiz’den oluşan ve Andrea Dorya kumandasındaki bir haçlı donanması çıktı. Osmanlı donanmasının başında Barbaros hayrettin Paşa vardı. Haçlılar 602 parça, Osmanlı donanması ise 122 parçalık donanma ile savaşa girdi. Osmanlı donanmasında topların daha uzun menzilli olması ve hareket kabiliyetinin daha iyi olmasından dolayı Osmanlı savaşı kazanmıştır. 

SONUÇLARI 

1- Akdeniz Osmanlı egemenliğine girerek Türk gölü haline geldi.

2- Venedikler Osmanlıya 300 bin altın savaş tazminatı vererek barış yapmıştır.

3- Venedik Mora ve Dalmaçya kıyılarındaki bazı kaleleri Osmanlıya bıraktı.

4- 16. yy sonlarına kadar Osmanlı Akdeniz’de en üstün güç oldu.

NOT: Venedik’in Osmanlı ile antlaşma yapmasına tepki gösteren Şarlken bir donanma hazırlayarak Cezayir’e saldırdı ise de Hasan Paşa haçlıları yenmiştir. (1541) 

NOT: Fransa ile Şarlken arasındaki savaş devam ettiğinden Kanuni Barbaros’u Fransa’ya yardıma gönderdi. Fransa’nın tutumu yüzünden sonuç alınamadı. 

Trablugarb’ın Fethi (1551) 

Şarlken 1530 da Trablus’u Beni Hafs Devletinden almış ve Saint Jean Şövalyelerine vermişti. Batı Akdeniz’de bulunan Turgut Reis Trablus ve Bingazi’yi almıştır. Bu fetihle Osmanlının Güney kıyılarında ve Kuzey Afrika’daki egemenliği pekişmiştir.  

CEBRE DENİZ SAVAŞI (1559) 

Turgut Reis İspanya’nın elindeki Cebre adasını kuşatınca Andrea Dorya komutasındaki haçlı donanması Türklerin Akdeniz’deki üstünlüğüne son vermek için adanın yardımına geldi. Yapılan savaşı Osmanlı kazandı ve İspanya’dan Cebre adası alındı. 

Malta Adasının Kuşatılması (1565) 

Saint Jean Şövalyelerinin yaşadığı bu ada Hıristiyanların Osmanlının Kuzey Afrika’daki topraklarına saldırmak amacıyla bir üs olarak kullanılıyordu. Cezayir ve Trablus’un güvenliği için bu adanın alınması gerekiyordu. 1565 de ada kuşatılmışsa da Turgut Reis’in şehit olması üzerine kuşatma kaldırılmıştır.  

HİNT DENİZ SEFERLERİ (1538–1553)  

NEDENLERİ 

1- Portekiz’in Ümit Burnu’nu dolaşarak Hindistan’a ulaşmaları ve buralarda sömürgeler kurarak Müslümanların ticaret yapmalarını engellemeleri

2- Hindistan’daki Gucerat İslam Devletinin Kanuni’den yardım istemesi

3- Kanuni’nin Hint deniz ticaret yolunu denetim altına almak istemesi 

NOT: Bu nedenler sonucunda 1538, 1551, 1552 ve 1553 de dört deniz seferi düzenlenmiştir ve Osmanlı başarısız olmuştur. 

Hint Seferlerinin Başarısız Olmasının Nedenleri 

1-Hindistan’daki Müslümanların Osmanlı donanmasına gerekli yardımı yapmamaları

2- Osmanlını Okyanus’a doğrudan kıyısının olmaması

3- Seferlere gereken önemin verilmemesi

4- Seferlerin Fetih amacından çok yardım amaçlı görülmesi

5- Osmanlının bu seferlerin ekonomik önemini kavrayamaması 

Hint Deniz Seferlerinin Sonuçları 

1- Hint deniz yolu Osmanlı denetimine alınamamıştır.

2- Yemen, Eritre, Sudan ve Habeşistan’ın bir kısmı Osmanlının olmuştur.

3- Kızıldeniz Türk gölü olmuş ve dış devletlere kapatılmıştır.

4- Arap yarımadası tamamen Osmanlı denetimine alınmıştır. 

NOT: Bu seferlere katılan Piri Reis- Kitab-ı Bahriye, Seydi Ali Reis- Mir’at –ül Memalik adlı eserlerini yazmışlardır.  

NOT: Kanuni Avusturya üzerine düzenlediği Zigetvar seferi sırasında vefat etmiştir.   

SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ (1564–1579) 

Sokollu Enderun’da yetişmiş devşirme bir devlet adamıdır. Kanuni’nin son dönemlerinde devlet işlerinde etkili olmaya başlayan Sokollu 2. Selim ve 3. Murat devrinin ilk beş yılında bu etkinliğini sürdürmüştür. Bu nedenle Osmanlıda 1564–1579 yılları arasındaki döneme Sokollu Dönemi denilmiştir.  

AVUSTURYA İLE ANTLAŞMA YAPILMASI 

1566 Zigetvar seferinden sonra Avusturya Arşidükası Maksimilyen’in barış istemesi üzerine İstanbul Antlaşmasına uygun olarak 1568 de antlaşma yapılmıştır. Bu barış dönemi 1593 e kadar sürmüştür. 

Sakız Adasının Fethi (1568) 

Sakız adası Cenevizlerin elinde idi. Ada için Fatih devrinden itibaren vergi veriyorlardı. Fakat Sokollu zamanında ise Korsan yuvası haline gelmesi ve Osmanlı gemilerine saldırmalarından dolayı ada fethedilmiştir ve Batı Anadolu’nun güvenliği sağlanmıştır. 

Yemen’in Fethi (1568) 

Yemen Hint seferleri sonucu alınmış ve iki eyalet halinde yönetilmiştir. Yemen’de çıkan isyanlar Osmanlının egemenliğini sarsması üzerine Yemen tekrar alınmıştır. 

KIBRIS’IN FETHİ (1570) 

Kıbrıs Venediklerin elinde idi ve Yavuz’dan itibaren bu ada için vergi veriyordu. 

NEDENLERİ 

1- Kıbrıs’ın Jeopolitik konumunun çok önemli olması

2- Doğu Akdeniz deniz yolu güvenliğinin sağlanmak istenmesi

3- Kıbrıs’taki Venedikli korsanların Osmanlı gemilerine saldırması

4- Kıbrıs’ın zengin bir ülke olması

5- Kıbrıs’ın Venediklerde olması Osmanlının Akdeniz’deki egemenliğine gölge düşürmesi6- Venediklerin ada için ödediği vergisini ödememesi 

NOT: Vezir Lala Mustafa Paşa bir yıllık savaşla Kıbrıs’ı almıştır. 

KIBRIS’IN FETHİNİN SONUÇLARI 

1- Doğu Akdeniz’de Osmanlı egemenliği kesin sağlanmıştır.

2- Anadolu için iç savunma oluşturulmuştur.

3- Doğu Akdeniz deniz yolu güvenliği sağlanmıştır.

4- Kıbrıs’ın Fethi İnebahtı Deniz Savaşı’na neden olmuştur.  

İNEBAHTI DENİZ SAVAŞI (1571) 

Kıbrıs’ın fethi Avrupalıları harekete geçirdi. Papanın teşviki ile İspanya, Venedik, Papalık ve Malta Şövalyeleri haçlı donanması kurmuş İnebahtı Körfezinde yapılan savaşı haçlılar kazanmıştır. Sadece Uluç Ali Reis kendi filosunu kurtarabilmiştir. Osmanlı altı ayda yeni bir donanma hazırlayarak Akdeniz’e indirmesinden dolayı Avrupalılar bu zaferden sonuç alamamışlardır ve Venedik barış istemek zorunda kalmıştır. 

Tunus’un Fethi (1574) 

İnebahtı yenilgisinden sonra Osmanlı donanması Tunus’u İspanyollardan aldı. Ve Osmanlının Kuzey Afrika egemenliği pekişti. 

NOT: 1574 de padişah 2. Selim vefat etti. Yerine 3. Murat padişah oldu. 

Lehistan’ın Himaye Altına Alınması (1575) 

Lehistan kralının veliaht bırakmadan ölmesi üzerine Osmanlı iç işlerine karışarak Erdel Prensini Lehistan’ın başına geçirterek burayı Osmanlı himayesine aldı ve 1587 e kadar bu himaye sürdü. Osmanlı hâkimiyet alanı Baltık Denizine kadar ulaştı. 

Fas’ın Himaye Altına Alınması (1577) 

Fas’ta taht kavgalarının başlaması üzerine bir kısım Faslılar Portekiz bir kısım Faslılarda Osmanlıdan yardım istedi.  Osmanlı ordusu (Vadis-Seyl ) Vadis- Sebil savaşını kazanarak Portekiz’i Fas’tan çıkarttı ve Fas himaye altına alındı.  

NOT: Portekiz Vadis-Seyl savaşını kaybetmekle Hint deniz ticaret yolu egemenliğini kaybetmiştir. Buraya İngiltere ve Hollanda egemen olmuştur.

NOT: Bu dönemde İngiltere ve Hollanda’ya kapitülasyon verilmiştir.  

SOKULLU’NUN KANAL PROJELERİ 

Don-Volga Kanalı Projesi 

Bu projeye göre Don ve Volga nehirleri bir kanal ile birleştirilecek. Böylece Osmanlı donanma ve ticaret gemilerinin Karadeniz’den Hazar Denizi’ne geçmesi sağlanacaktı.  

Projenin Amaçları 

1- Orta Asya Türk dünyası ile ilişki kurmak

2- İran savaşlarında donanmadan yararlanmak

3- Rusya’nın güneye inmesini ve büyümesini engellemek

4- İpek Yolu’na eski canlılığını kazandırmak 

NOT: Proje için çalışmalar 1569 da başlamışsa da Kırım Hanının projeye taraftar olmaması, gönderilen askerin yetersizliği ve Rus saldırıları sonucu proje tamamlanamamıştır. 

Süveyş Kanalı Projesi Projeye göre Süveyş’te Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayacak bir kanal açılacaktı. 

Projenin Amaçları 

1- Akdeniz ticaretini canlandırmak

2- Güney Asya Müslümanlarının üstündeki Avrupalıların baskısına son vermek

3- Hint deniz yolunu güvenlik altına almak 

NOT: İlk defa Yavuz devrinde gündeme gelen bu proje bilinmeyen nedenlerden dolayı gerçekleşmemiştir. 

Karadeniz-Marmara Projesi 

Projeye göre İznik Gölü, Sakarya Nehri, Sapanca Gölü ve Marmara Denizi arasında bir deniz yolu açılacaktı. Mimar Sinan’ın görevlendirildiği bu proje de sonuçsuz kalmıştır. 

Sokullu’nun Ölümü (1579) 

3. Murat devrinde eski itibarını kaybeden Sokullu bir suikast sonucu öldürülmüştür. 

NOT: Sokullu’nun ölümüyle Osmanlını yükselme devri sona ermiş ve duraklama devrinin başladığı kabul edilmiştir.