Baba Tarihçi

ORTAÇAĞDA AVRUPA 

SİYASİ VE SOSYAL YAPI 

A) KİLİSE VE PAPALIK 

Hz. İsa’dan sonra Havarileri Roma’da faaliyet gösterdiler. Ama Roma Hıristiyanlığı engellemeye çalıştı. Ancak Milano Fermanı ile Hıristiyanlığı serbest bıraktı (313). Bu durum hızla yayılmasını sağladı. Kavimler Göçü (375) sonucu Avrupa’ya gelen kavimlerin Hıristiyanlığı kabul etmesiyle daha geniş alana yayıldı. Ve sonunda Hıristiyanlık Roma’nın resmi dini oldu (381).Hz İsa’nın Havarisi Sen Piyer’in Papa denilen vekilleri Roma’da oturdu. Roma’nın yıkılmasıyla Derebeylik rejimi ile papaların önemi arttı.       Ortaçağda Hıristiyanlık ikiye ayrıldı. Katolik Mezhebi Roma’da dini lideri papa kabul edilirken, Ortodoks Mezhebi ise İstanbul’da dini lider olarak patrik’i kabul etti. Katolikler papanın Allahın yeryüzündeki vekilleri olduğuna inanırlardı. Bu yüzden yetkileri genişti. Hıristiyanlığa ve kendilerine karşı çıkanları aforoz ederlerdi ve toplumdan dışlanırdı. Kral aforoz edilirse halk itaat krala etmezdi. Enterdi denilen ceza yetkisi de vardı. Enterdi ilan edilen kralın ülkesinde papazların nikâh, ölü gömme ve vaftiz görevleri durdurulurdu. Dini tören yapılmazdı. Bu durumdan dolayı krallar papa ile iyi geçinmek zorunda idi. 9 yy. başlarında papa taç giydirmeye başladı. Bu durum papaların siyasi yetkilere sahip olduğunu gösterir. Kral ve senyörler kiliseye toprak bağışlardı. Bundan dolayı kilise zenginleşti. Ayrıca Endüljans ile mal ve para karşılığı günahları bağışlama sistemi vardı. İmtiyazlarını kaybetmek istemeyen din adamlarının etkisiyle skolâstik düşünce doğdu. Bu düşünceye göre din kuralları değişmezdi. Deney ise yasaktır. Yeni düşüncelere kapalı bu sisteme dogmatizm denir. Bu sistemden dolayı Ortaçağda bilim, sanat ve edebiyat alanında gelişme olamamıştır. Ortaçağda okuma-yazma bilmek ayrıcalıktı. Genellikle din adamları bilirdi.  

B) FEODALİTE 

Kavimler Göçü ile Avrupa’ya gelen barbar kavimler Roma’nın yıkılmasıyla değişik bölgelerde krallıklar kurdular. Bunlar arasındaki anlaşmazlıklar Ortaçağ Avrupa’sında feodalite ‘nin ortaya çıkmasına sebep oldu. Bu rejimde ülke kontluklara ayrılmıştır. Halk eski gelenek ve Roma kanunlarıyla yönetilmiştir. Kavimler Göçü ile başlayan karışıklık sonucu halk ve toprak sahipleri güvenlik için güçlü kişilerin himayesine ihtiyaç duymuş, himaye eden bu kişilere Süzeren, Halka ise v-Vassal denirdi. Senyörler şato ve kalelerde yaşar, askeri birlikleri tarafından korunurdu.   

FEODALİTENİN GENEL ÖZELLİKLERİ   

1-Feodalite sisteminde siyasi parçalanmışlık ve eşitsizlik en önemli özelliğidir.

2-Senyörler halkın mutlak hâkimiydi.

3-Ekonomi tarıma dayanır, zenginlik ölçüsü topraktır.

4-Her feodal bölgede ayrı kanunlar vardı.

5-Her senyörün kendine bağlı askeri gücü vardı. Feodalite bütün Ortaçağ boyunca Avrupa’da devam etti. 15.yy da barutun ateşli silah olarak kullanılması sonucu etkinliğini kaybetti. Böylece mutlak krallıklar güçlendi. Almanya dışında Yeniçağ Avrupa’sına hâkim oldu. Almanya’da feodalite Yakınçağa kadar etkisini sürdürdü.  

ORTAÇAĞDA HALK SINIFLARA AYRILMIŞTIR 

1-ASİLLER  

Sadece devlet ve askerlik işleriyle uğraşır ve iyi bir eğitim alırlardı. En üstte Senyör denilen Derebeyi vardı. Diğerleri rütbeye göre belirlenirdi. Dük, kont, baron, vikont ve şövalyeler en ayrıcalıklı sınıftır.   

2-RAHİPLER 

Halk üzerinde büyük etkileri vardı. Asillerden sonra en ayrıcalıklı sınıftır. Papaya bağlı topraklarda yaşarlardı. Devlet ve din işleriyle uğraşırlardı. Askerlik ve vergiden muaftırlar. 

3-BURJUVALAR  

Kasaba ve şehirlerde yaşayan insanlara denirdi. Senyörlere vergi verir ve onların himayesinde yaşarlardı. Sanat ve ticaretle uğraşırlardı. Zamanla zenginleşmişlerdir. Siyasi yetki ve görevleri yoktur. 

4-KÖYLÜLER   

En kötü şartlarda yaşayan sınıftır. Ektiklerinin ve kazandıklarının bir kısmını Senyörlere vergi olarak verirlerdi. İki türlü köylü vardı. İstedikleri yere gidebilen ve mallarını miras bırakabilen (serbest köylüler) ve hiçbir hakkı olmayan efendileri için çalışan ve toprakla birlikte alınıp satılan (serf köylüler) dır.   

  FİKİR VE SANAT   

FİKİR HAYATI 

Din esasları değişmezdi. Deney yapılamaz ve özgür düşünce yoktu. Okuma-yazma ayrıcalıktı. Eğitim kilise tarafından yapılırdı. Din baskısı ve skolâstik düşünce Ortaçağ Avrupa’sında fikir hayatının gelişmesine engel olmuştur. Endülüs ve Sicilya’daki medreselere gelen Avrupalı öğrencileri İslam Dünyasındaki gelişmeleri öğrenmiş Farabi, İbn-i Sina ve İbn-i Rüşd gibi İslam bilginlerinin eserleri Avrupa’da okutulmuş ve Avrupa’nın fikir hayatının gelişmesine neden olmuştur.  

SANAT 

Ortaçağ Avrupa’sında asiller ve din adamları hâkim güçtü. Bunların doğrultusunda sanat gelişmiştir. Şato, manastır, kale ve kilise yapmışlardır. Çeşitli mimari üsluplar vardır.  

1-ROMAN ÜSLUBU: Kalın duvar ahşap çatı ve küçük pencereleri olan dörtgen bir yapıdır. Örnek İtalyan Bazilikaları

2-GOTİK ÜSLUBU: Haçlı seferleri sonrası doğu tesiri sonucu ilk defa Fransa’da ortaya çıktı. İhtişamlı ve süslemesi zengindir. Dış cephede heykel ve kabartmalar vardır. İç dekorasyona önem verir. Büyük pencerelidir. Örnek Notre- Dame, Amiens, Reims Katedralleri’dir.  

NOT: Mimarinin yanında resim, heykeltıraş ve minyatür sanatları gelişmiştir.  

HAÇLI SEFERLERİ 

Avrupalılar kutsal saydıkları Kudüs’ü almak için sefere düzenlemişler. Sefere gidenlerin Kudüs’e giderken elbise ve kalkanlarına, seferden dönerken de sırtlarına haç işareti koymalarından dolayı Haçlı Seferleri denmiştir.                                                                               

DİNİ NEDENLERİ 

1-Kudüs’ü geri almak istemeleri

2-Katolik kilisesinin Ortodoksları egemenlik altına almak istemeleri

3-Cennete gitmek için Kudüs’ü ziyaret etmek gerektiği inanç sistemi

4-Papanın etkinliğini artırmak istemesi                                       

SİYASİ NEDENLERİ 

1-Türklerin Anadolu’daki ilerleyişini durduramayan Haçlı dünyasını kışkırtması

2-Avrupalılar Türkleri Anadolu, Suriye, Filistin ve Akdeniz’den atmak istemeleri

3-Senyörlerin Feodalite Rejimini yaymak istemeleri

4-Senyör ve şövalyelerin Macera arayışı5-Kralların eski gücüne kavuşmak istemeleri                                                                              

 EKONOMİK NEDENLER 

1-Avrupalıların doğu ticaret yollarını Müslümanlardan almak istemesi

2-Avrupa’daki soyluların yeni topraklar elde etmek istemeleri

3Fakir Avrupalıların İslam Dünyasının zenginliklerine sahip olmak istemesi  

                                                            HAÇLI SEFERLERİ                                                                                                                                                       

1.HAÇLI SEFERİ (1096–1099) 

Yukarıdaki nedenlerden dolayı Haçlı ordusu Bizans’la antlaşma yaparak Anadolu’ya girmiş ve 1.Kılıç Aslan Haçlılara ağır kayıplar verdirmiştir. Ama bir kısım Haçlıların Kudüs’e ulaşmasını engelleyememiştir.  

SONUÇLARI 

1-İznik ve Batı Anadolu Bizans’ın eline geçti.

2-Türkiye Selçukluları devlet merkezini İznik’ten Konya’ya taşıdı.

3-Kudüs’ Fatımilerden alan Haçlılar burada Latin Krallığı kurdu.

4-Haçlılar tarafından alınan Antakya, Urfa, Trabluşşam, Yafa ve Nablus’ta Feodalite rejimine dayalı kont ve dukalıklar Kuruldu.                                                              

2.HAÇLI SEFERİ (1147–1149) 

Musul atabeyi İmadettin Zengi’nin Urfa, Halep ve Şam’ı Haçlılardan alması üzerine Kudüs Latin Krallığı 3.Ojen’den yardım istedi. Papanın çağrısı ile 3.Konrad ve Fransa Kralı 7.Lui Anadolu’ya sefere çıktı. Ancak Türkiye Selçuklu Devleti tarafından bozguna uğradılar. Ardından Suriye ve Şam’ı kuşatsalar da başarılı olamamışlardır.                                                                 

3.HAÇLI SEFERİ (1189–1192) 

Fatımileri yıkarak Mısır’da devlet kuran Selahattin Eyyubi 1187’de Hittin Savaşı’nda Haçlıları yenmiş ve Kudüs ve Suriye’yi almıştır. Haçlılar harekete geçerek Türkiye Selçukluların taht kavgalarından yararlanarak Silifke’ye geldi. Alman İmparatoru Silifke’de boğuldu ve ordu dağıldı. Deniz yoluyla gelen Fransa ve İngiliz kralı Akka kalesini aldı. Ancak iki kralın anlaşmazlığı ile Fransa kralı geri döndü. İngiliz kralı iki yıl bu bölgede kaldı. Başarılı olamayınca Selahattin Eyyubi ile antlaşma yaparak ülkesine geri döndü.  

4.HAÇLI SEFERİ (1204) 

Eyyubilerin Yafa ve Akdeniz’deki bazı sahilleri alması üzerine Papa 3. İnasan’ın çağrısıyla Senyör ve Şövalyeler Venedik’te toplanmış. Deniz yoluyla yapılacak sefer için Venedik’ten gemi kiralamışlardır. Bu sırada Bizans’ta taht kavgaları yaşanıyordu. Devrik imp. Haçlıları değişik vaatlerle İstanbul’a çağırdı. Papanın karşı çıkmasına rağmen haçlılar İstanbul’a geldi ve devrik kralı tahta geçirdi. Ancak İstanbul’u da yağmaladılar. Bunun üzerine İstanbul halkı ayaklanmış İmparator İzak Angelos’u öldürdüler. Bu olay lardan sonra Haçlılar İstanbul’u işgal ederek Latin Krallığı kurdular İstanbul’dan kaçan Bizans Hanedanından bazıları Anadolu’ya gelerek İznik Rum İmp (1204–1261) ve Trabzon Rum İmp (1204–1461) kurdular. İznik Rum İmp. 1261’de İstanbul’daki Latin Krallığını yıkarak Bizans’ı yeniden canlandırdılar. 4.Haçlı seferinden sonra gerçekleştirilen diğer haçlı seferleri deniz yoluyla Kuzey Afrika ve Doğu’ya gerçekleştirilmiştir. Bu seferlerde ekonomik amaçlar ön plandadır.  

HAÇLI SEFERLERİNİN SONUÇLARI 

DİNİ SONUÇLARI 

1-Avrupa’da kilise ve din adamlarına güven azaldı.

2-Kilisenin halk üzerindeki etkisi azaldı.

3-Skolâstik düşünce zayıfladı.

4-Katolik ve Ortodoks Kiliseleri arasındaki rekabet arttı.                                                                                

SİYASİ SONUÇLARI 

1-Birçok Senyör ve Şövalyenin ölmesiyle ve borçları karşılığı topraklarını kaybetmesi sonucu Feodalite sistemi zayıfladı.

2-Merkezi krallılar güçlendi.

3-Türklerin batıdaki ilerleyişi durdu. İstanbul’un Fethi gecikti.

4-Bizans Batı Anadolu’dan bazı toprakları alsa da Haçlı Savaşlarından zarar gördü.

5-Haçlı Seferleri İslam Dünyasını Moğol saldırılarına karşı güçsüz bıraktı.

6-Orta Doğu’da Latin Krallığı kuruldu ve feodalite bu bölgeye taşındı.

7-Haçlı seferlerine çeşitli Avrupa milletlerinin katılmasıyla kültürel etkileşim arttı.

8-Türklerin İslam Dünyasındaki siyasi gücü arttı.                                  

EKONOMİK SONUÇLARI 

1-Doğu-Batı ticareti gelişti.

2-Marsilya, Cenova ve Venedik gibi Akdeniz limanları önem kazandı.

3-Avrupalılar dokumacılık, mobilyacılık, camcılık ve dericiliği öğrendi.

4-Papanın seferlere mali destek için İtalyan bankerlere başvurması bankacılığı geliştirdi.

5-Avrupa’nın hayat standardı yükseldi. Burjuva sınıfı zenginleşerek güçlendi.

6-Bizans ve İslam Dünyası ekonomik yönden zarar gördü.                                                                            

TEKNİK SONUÇLARI 

1-Pusula, barut, kâğıt ve matbaa Avrupa’ya götürüldü. Avrupa bilim ve teknik alanında gelişmeler oldu.

2-Avrupalılar İslam medeniyetini yakından tanıdılar ve faydalandılar.

3-Avrupa’da kültür hayatı canlandı.

  ORTAÇAĞDA AVRUPA’DA DİĞER GELİŞMELER  FRANK KRALLIĞI 

Batı Roma’nın yıkılmasından sonra Merovenjler Fransa’da Frank krallığını kurdu. Şarlman döneminde Avrupa’nın en güçlü devleti oldu. Şarlman’dan sonra yerine geçen oğlu Dindar Lui ülkeyi oğulları arasında paylaştırdı. Kardeşler taht kavgalarına başladı. Sonunda ise kardeşler arasında yapılan Verdün Antlaşması ile ülke kardeşler arasında paylaşıldı (843). Bu antlaşmanın en önemli özelliği Fransa, Almanya ve İtalya devletlerini ortaya çıkarmasıdır.        

KUTSAL ROMA-GERMEN İMPARATORLUĞU 

Verdün Antlaşmasından sonra Almanya’da kurulan birlikNorman saldırılarıyla parçalandı ve Almanya’da 4 büyük Dükalık kuruldu. Bunlardan biri olan Saksonya ve başındaki Oton Pavi şehrini alarak Lombardları dağıtmıştır. Ardından Roma’ya geçen Oton’a Papa taç giydirerek imparator ilan etti (962). Böylece Kutsal Roma-Germen devleti kuruldu. 1806’ya kadar varlığını devam ettirdi. 

MANGA CHARTA ( BÜYÜK ŞART) (1215)      

Avrupa’da demokrasiye geçişte ilk adım İngiltere kralı Yurtsuz Jean tarafından atılmış ve Büyük Şart ilan edilmiştir. Buna göre: 1-Kral halkın rızası olmadan vergi almayacak2-Özgür kimseler haksız yere tutuklanıp, hapsedilip, sürgün olmayacak 

NOT: Bir çeşit anayasadır. Bir süre sonra İngiltere’de Parlamento Yönetiminin kurulmasına yol açmıştır.   

PARLAMENTO YÖNETİMİNİN KURULMASI (1295) 

Önceleri kralın istediği zaman toplayıp dağıttığı Senyör ve Manastır başkanlarının oluşturduğu Krallık Meclisi vardı. Yurtsuz Jean’dan sonraki kralların Büyük Şart’a uymaması üzerine soylular ayaklandı. Olayların sonunda İngiltere Kralı 1. Edward parlamentoyu kurmasıyla olaylar sona erdi(1295). Parlamento Lortlar ve Avam kamarasından oluşmakta idi.                       

YÜZYIL SAVAŞLARI (1337–1453) 

Nedeni İngiltere’nin Fransa topraklarında ve tahtında hak iddia etmesidir. 100 yıldan fazla sürmüştür. İlk başlarda İngiltere başarılı olmuş 1346’da Kresy Savaşı’nda Fransa’yı yenmiştir ve topraklarının büyük bir kısmını almıştır. Bu savaşta ilk defa İngiltere Topu kullanmışlardır. Fransa’da milli duyguların gelişmesi sonucu Fransızlar topyekûn savaşarak İngilizleri yenmişlerdir. Yüzyıl savaşları sırasında Fransa’da Feodalite zayıflamış, mutlak krallık kurularak siyasi birlik sağlanmıştır.  

NOT: Yüzyıl Savaşları Osmanlının kuruluş döneminde Balkanlar’daki ilerleyişini kolaylaştırmıştır. 

NOT: Yüzyıl Savaşlarından yenilgi ile çıkan İngiltere’de iç savaş çıkmış ‘Çifte Gül ‘ adıyla 30 yıl süren savaşlarda İngiltere’de Feodalite zayıflamıştır.