Baba Tarihçi

İSLAMİYET’İN DOĞUŞU SIRASINDA DÜNYANIN DURUMU                   

Asya, Avrupa, Afrika, Amerika ve Avustralya kültürleri birbirinden habersizdi.   

AVRUPA              

Kavimler Göçü Roma’yı ikiye ayırmış ve Batı Roma yıkılmıştır. Roma’nın yıkılmasıyla siyasi karışıklık ve otorite boşluğu doğmuş ve feodalite rejimi ortaya çıkmıştır. İslamiyet çıktığında büyük devletler yoktu. Hıristiyanlık yayılmış din adamları ve kilise halk üzerinde otorite kurmuşlardı.  

AFRİKA               

İslamiyet çıktığında bu kıtada büyük devlet ve krallık yoktu. Kuzey Afrika ve Akdeniz kıyılarına Bizans hâkimdi. Diğer yerlerde küçük krallıklar vardı. Afrika halkı kültür ve uygarlıkta zayıf olduğundan İslamiyet’i kabul ederek Arap kültürünü de kabul etmiş ve Araplaşmışlardır.  

ASYA             

Bu kıtada büyük devletler vardı. Çin, Hint ve Göktürk bunlardan bazılarıdır. Ayrıca Orta Doğu’da İslamiyet çıktığında iki güç vardı. Bunlar Bizans ve Sasani Devleti’dir.  

BİZANS ( 395–1453)            

Balkanlar, Anadolu ve Kuzey Afrika’ya hâkimdi. Ortaçağ boyunca varlığını devam ettiren tek devlettir. Devleti farklı hanedanlar yönetmiştir. Her soyun imparator olma hakkı vardı. Hıristiyanlığın Ortodoks mezhebine mensup ve Doğudaki temsilcisidir. İslamiyet çıktığında en büyük güç Bizans’tı. Kültür ve uygarlıkta ileridir. İslam kültürünü etkilemiştir. Ayasofya, Yerebatan Sarnıcı önemli eserleridir. 1453’de Fatih Sultan Mehmet tarafından yıkılmıştır.  

SASANİLER ( 204–651)                    

İran ve ırak topraklarına sahiptir. Orta Doğunun ikinci büyük gücüdür. Bizans ile mücadele halindedir. Zerdüştlük (Mecusilik) dinine inanırlardı. Ateş kutsaldır. Hz. Ömer zamanında İran topraklarının tamamına yakını alınmış, Hz. Osman da bu devleti yıkmıştır. Fetihle birlikte İranlılar İslamiyet’i kabul ettiler. Köklü kültüre sahip olduklarında Araplaşmamışlardır.     

İSLAMİYET’TEN ÖNCE ARAP YARIMADASININ DURUMU         

Burada birçok devlet kurulmuş hiçbiri tamamına hâkim olamamıştır. Bu da siyasi birliğin olmadığını gösterir. Yönetimde kabilecilik tarzı vardır. Her kabilenin başında Şeyh veya Emir vardı. Kabileler arsında savaş vardı. En önemli bölge Mekke, Medine ve Taif’in bulunduğu Hicaz bölgesidir. Hz. İbrahim’in yaptığı Kâbe din ve ticaret merkezi olmuştur. Puta tapma yaygındır. Bu döneme Cahiliye dönemi denir. Bu dönemde kan davaları, kız çocuklarını toprağa gömme vardı. Kadının evlenme ve boşanma hakkı yoktu. Dil ve edebiyat gelişmiştir. Nebati yazısını kullanmışlardır. En saygın kişiler şairlerdir.  Mekke’de Ukaz panayırında şiir yarışmaları düzenlenirdi. Araplarda siyasi birlik olmamasına rağmen kültür birliği vardı. 

HZ MUHAMMED (S.A.V) VE İSLAMİYET’İN DOĞUŞU            

Kureyş kabilesinin Haşimi koluna mensup olan peygamberimiz 571’de Mekke’de doğdu. Doğumdan önce babasını, küçük yaşta ise annesini kaybetti. Önce dedesi  Abdulmuttalip sonra amcası Ebu Talip onu yetiştirdi. Peygamberimiz söz ve davranışlarıyla ün kazandı ve ona Muhammed-ül Emin dendi. Ticaretle uğraştı. Hz. Hatice ile evlendi. Her yıl Ramazan ayında Hira mağarasında ibadet ederdi. 610’da 40 yaşında Cebrail (a.s) tarafından peygamberliği bildirildi. İlk Müslümanlar Hz. Hatice, Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali ve Hz. Zeyd’dir. 

ARAPLARIN İSLAMİYET’E KARŞI ÇIKMALARININ NEDENLERİ  

1-İslamiyet’in sınıf farkı gözetmemesi, kölelere haklar tanıması

2-İslamiyet’te tek tanrı inancının olması, puta tapmayı yasaklaması

3-Zengin Arapların güçlerini korumak istemeleri

4-Arapların hayat tarzlarının İslamiyet’e uymaması  

HİCRET        

Baskılar sonucu Peygamberimiz bir grubu Habeşistan’a gönderdi ve kendiside 622’de Medine’ye hicret etti. Hac mevsiminde Medine’den gelenler İslamiyet’i kabul etmiş. İslamiyet’in yayılması için ortam doğmuştur. 

HİCRET’İN SONUÇLARI 

1- Göç edenlere Muhacir Medineli Müslümanlara Ensar denir.

2- Medine’de yaşayan Yahudiler ile Peygamberimiz arasında (Medine Sözleşmesi) yapılmıştır. Yahudiler inançta serbest olacaklar. Medine’ye saldırılarda beraber savunacaklardı.

3- Hicretle İslam devleti kurulmuş İslamiyet’in yayılması için ortam oluşmuştur.

4-  Hicret Hz. Ömer zamanında (622) Hicri takvimin başlangıcı olmuştur.                      

PEYGAMBERİMİZİN SAVAŞLARI 

BEDİR SAVAŞI (624) 

NEDENİ           

Müslümanların Mekke’deki mallarına karşılık Medine’den geçen ticaret kervanını ele geçirmek istemesi ve Mekke’yi ekonomik bakımdan zayıflatmak istemesidir. Ebu Sufyan bunu haber alınca Mekke’den yardım istedi, Müslümanlar 313 kişi Mekkeliler ise üç katı Bedir kuyularında karşılaştılar. 

SONUÇLARI 

1- Müslümanların yaptığı ve kazandığı ilk savaştır.

2- Mekkeli esirler içinde zenginler para karşılığında, okuma-yazma bilenlerde 10 Müslüman’a öğretmek şartıyla serbest bırakıldı.

3- Ganimetlerin paylaşılması ve esirlerin serbest bırakılması ile ilk İslam savaş hukukunun temeli atılmıştır.

4- Medine Sözleşmesine uymayan bir grup Yahudi Medine’den çıkartılmıştır.   

UHUT SAVAŞI (625) 

NEDENLERİ 

1-Mekkelilerin Bedir’in intikamını almak istemesi

2-Medine’den çıkarılan Yahudilerin Mekkelileri kışkırtması

3-Mekkelilerin İslamiyet’i tamamen ortadan kaldırmak istemesi 

NOT:Müslümanlar 700 kişi idi. Peygamberimiz 50 okçuyu önemli bir yere terk etmemelerini emrederek yerleştirdi. Müslümanlar üstünlüğü ele geçirince okçular yerlerini terk etti. Halit b. Velid bundan yararlanarak Müslümanları kuşattı ve 70 kişi şehit edildi. 

SONUÇLARI 

1-Mekkeliler savaşı kazandı ama hedeflerine ulaşamadı.

2-Peygamberimize itaatin önemi anlaşıldı.

3-Mekkelilerle anlaştığı öğrenilen bir grup Yahudi Medine’den çıkarıldı.                                         

HENDEK SAVAŞI (627)

NEDENLERİ 

1-Mekkelilerin Müslümanları ortadan kaldırmak istemesi

2-Medine’den çıkarılan Yahudilerin Mekkelileri kışkırtması    

NOT:Mekkeliler ve Yahudiler 10 bin kişi ile Medine’ye geldi. Peygamberimiz savunma savaşına karar verdi. İranlı Selman-ı Farisi Medine’nin etrafına hendekler kazdırdı. Bu peygamberimizin yenilik ve gelişmelere açık olduğunu gösterir. Mekkeliler başarılı savunma karşısında geri çekildiler 

SONUÇLARI 

1-Bu savaş Müslümanların son savunma savaşıdır. Bu savaştan sonra Mekkeliler savunmaya Müslümanlar taarruza geçti.

2-İslamiyet yayıldı.

3-Mekkelilerle anlaşma yapan Yahudilerin tamamı Medine’den çıkarıldı 

HUDEYBİYE ANTLAŞMASI (628)             

Hendek Savaşından sonra Mekke’ye giden ticaret yollarına Müslümanlar sahip oldu. Ticaret yollarının serbest olması için Mekkeliler Peygamberimizden izin istedi. Peygamberimizde Hac için Mekke’ye geleceğini bildirdi. Mekkeliler Hac mevsimi olmadığından kabul etmediler. Ancak bir antlaşma yaptılar. Antlaşmaya göre: 

1-Müslümanlar Hac yapmadan geri dönecek bir yıl sonra 3 gün Hac yapacaklar.

2-Antlaşma 10 yıl sürecek.

3-İki tarafta istediği kabile ile antlaşma yapabilecekti.

4-Velisinin izni olmadan Müslüman olan Mekkeliler iade edilecek, Medine’den Mekke’ye gidenler iade edilmeyecekti. 

BU ANTLAŞMA İLE 

1-Mekkeliler Müslümanların devlet kurduğunu resmen (hukuken)kabul ettiler

2-Antlaşma sonrası barış ortamı İslamiyet’in yayılmasını hızlandırdı.

3-Müslümanların lehine olan Medine’ye kabul edilmeyen Müslümanlar ticaret kervanlarına saldırması ile bu madde kaldırılmıştır. 

HAYBER’İN FETHİ (629)             

Medine’den çıkarılan Yahudilerin Hayber kalesine yerleşmesi ve zararlı faaliyetlerine devam etmeleri üzerine 10 gün kuşatmaya alınmıştır.                                       

SONUÇLARI 

1-Şam ticaret yollarının güvenliği tamamen sağlandı.

2-Vergi vermeyi kabul eden Yahudilerin Hayber’de kalmalarına izin verildi.     

MUTE SAVAŞI (629)          

Bizanslara bağlı Gassaniler Müslümanlardan bir grubu şehit etmesi üzerine Peygamberimiz 3 bin kişiyi Suriye’ye gönderdi. Peygamberimizin tayin ettiği üç komutan şehit olunca Halit b. Velid ordu başına geçti ve daha fazla kayıp vermemek için geri çekildi. Bu savaş Bizans’la yapılan ilk savaştır.  

MEKKE’NİN FETHİ (630)          

Hudeybiye Antlaşması ile İslamiyet hızla yayıldı ve Mekkelilerin gücü zayıfladı. Mekkelilerin Müslümanların himayesindeki bir kabileye baskı yapmasıyla antlaşma bozuldu. Bunun üzerine Hz. Peygamber 10 bin kişi ile Mekke’ye geldi. Ebu Süfyan orduyu görünce anlaşma istedi. Mekke ciddi bir direniş olmadan Mekke’yi aldı ve Kâbe’yi putlardan temizledi. Bir konuşma yaparak herkesi affettiğini ve cahiliye adetlerini kaldırdığını bildirdi. Bu hoşgörü ile Mekkelilerin büyük kısmı Müslüman oldu.  

HUNEYN SAVAŞI VE TAİF SEFERİ (630)      

Mekke’nin fethinden sonra İslamiyet’i kabul etmeyen Arap kabileleri Huneyn’de toplandı. İslam ordusu buraya sefer düzenledi.Araplar zorlasa da başarılı olamadı ve Taif’e sığındılar. Taif kuşatılsa da alınamadı. 1 yıl sonra kendileri Müslüman oldu. 

TEBÜK SEFERİ (631)   

Bizans’ın sefere çıktığı haber alınmış ve İslam ordusu Tebük’e gelmiş fakat haberin doğru olmadığı anlaşılarak dönülmüştür. Dönerken Yahudi ve Hıristiyanlar itaat altına alındı.

NOT: Tebük Seferi Peygamberimizin son seferidir.                                          

VEDA HACCI           

Peygamberimizin 632’de yaptığı son hac ve son hutbesidir.8 Haziran 632’de vefat etmiştir. Türbesinin bulunduğu yer Ravza-i Mutahhara’dır. 

DÖRT HALİFE DEVRİ (632–661) 

HZ. EBU BEKİR (632–634)           

Hz. Ebu Bekir dinden dönen ve yalancı peygamberle mücadele etmiştir. Zekât vermeyenleri itaat altına almış siyasi ve din birliğini sağlamıştır. 

YERMUK SAVAŞI (634)          

Bizans’a bağlı Suriye’ye düzenlenen bu sefer Arap yarımadasının dışına düzenlenen ilk seferdir. Halit b. Velid Bizans’ı yenmiştir. Bu savaştan kısa süre sonra Hz. Ebu Bekir vefat etmiştir. 

KURAN’IN KİTAP HALİNE GETİRİLMESİ           

Peygamberimiz döneminde Kuran ezberletilmiş ve tahta, kemik ve deri üzerine yazılmıştır. Hafızların Şehit düşmesi üzerine yazılı metinler toplanarak kitap haline getirilmiştir. Günümüze kadar kendini korumuştur.  

NOT: Halifeye ve devlet memurlarına maaş bağlanmış Arap yarımadası idari birimlere ayrılarak valiler atanmıştır.                          

HZ. ÖMER  (634–644)                

635’te Şam alınarak Suriye’nin fethi tamamlanmıştır. Kudüs, Ürdün ve Filistin alınmıştır. İslam ordusu Sasanilerle Köprü Savaşını kaybetmişlerdir. Ancak Saad b. Ebi Vakkas (636)   Kadisiye (637) Celula (642) Nihavent savaşları ile İran’ın tamamına yakınını almış ve İran halkı İslamiyet’i kabul etmişlerdir. Amr b. As İskenderiye’yi alarak Mısır’ı fethetmiştir. Sınırlar Maveraünnehir’den Tunus’a kadar genişlemiştir. 

TEŞKİLATLANMA        

Kurumlar yenilenmiş devletin adli, mali ve askeri teşkilatları kurulmuştur. Fethedilen ülkeler birimlere ayrılmış ve valiler tayin edilmiştir. Valilerin yanına Kadılar tayin edilmiş ve adalet teşkilatı kurulmuştur. Mali ve askeri işler divan kurulmuş. Madeni para basılmış. Maliye defterleri tutularak saklanmış. Fetihler için (Ordugâh Şehirleri) kurulmuştur. Hicret Hicri takvimin başlangıcı kabul edilmiş 639’da kullanılmaya başlanmıştır.                       

HZ. OSMAN (644–656)          

İran’ın fethinden sonra Türklerle ilk savaşlar yapılmış ve Kafkaslarda Hazarlarla savaşmışlardır. Suriye valisi Muaviye Ankara’ya kadar ilerlemiştir. Libya ve Tunus fethedilmiştir. Şam valisi Muaviye Suriye’de ilk donanmayı kurdu. Bizans yenilgiye uğratılmış ve Kıbrıs alınmıştır. Sınırlar genişlediği için Kuran çoğaltılmış ve önemli merkezlere gönderilmiştir.  

İÇ KARIŞIKLIKLAR     

Yumuşak huylu olan Hz. Osman yönetime Emevi ailesini getirdi. Bu halkta huzursuzluğa neden oldu ve karışıklık çıktı. Bu karışıklık sonucu Hz. Osman şehit edildi. Bu dönemde Müslümanlar arasında savaşlar başlamıştır.  

HZ. ALİ (656–661) 

        CEMEL VAKASI (656)       

Nedeni, Hz. Osman’ı öldürenlerin bulunmamasından dolayı Hz.Aişe, Talha ve Zübeyr Hz. Ali’ye karşı çıktılar ve savaştılar. Savaşı Hz. Ali kazanmış ve onları itaat altına almıştır.  

SIFFIN SAVAŞI VE HAKEM OLAYI (657)            

Hz. Osman Emevi ailesine mensuptu. Bu yüzden Suriye valisi Muaviye Hz. Ali’nin halifeliğini tanımadı. Bunun üzerine Hz. Ali sefere çıktı. Savaşı kazanacakken Muaviye ve Amr b. As bu olayın Kuranın hakem olmasıyla halledilmesini teklif etti. Savaş olmasını istemeyen Hz. Ali teklifi kabul etti. Ancak Amr b. As. Muaviye’yi halife ilan etti ve iç karışıklık arttı. Müslümanlar üçe ayrıldı.

1-Hz. Ali taraftarları

2-Muaviye tarftarları

3-Hariciler

NOT: Cemel vakası, Sıffın savaşı ve Hakem olayı Müslümanlarda ilk ayrılıkların çıkmasına neden oldu.        Hariciler İslam Dünyasındaki karışıklıkları önlemek için Hz. Ali, Muaviye ve Amr b. As’ın öldürülmesine karar verdi. Ve suikastla Hz. Ali’yi öldürdüler. Böylece Dört halife devri sona erdi. Seçimle belirlenen bu döneme Cumhuriyet Dönemi de denir. Hz. Ali’den sonra halifelik Emevilere geçti ve Emeviler devri başladı.  

EMEVİLER (661–750)        

Hz. Ali’nin öldürülmesinden sonra Küfe halkı Hz. Hasan’ı halife ilan etti. Ancak Hz. Hasan Muaviye ile halifenin seçimle belirlenmesi konusunda anlaştı ve Muaviye halife oldu. İslam dünyasındaki karışıklık sona erdi. Tunus alındı. İlk defa İstanbul kuşatıldı. Türklerden Semerkant ve Buhara alındı. Emevilerin milliyetçilik politikasından dolayı Türkler bu dönemde Müslüman olmamıştır. Muaviye Hz. Hasan ile yaptığı anlaşmaya uymayarak oğlu Yezid’i halife seçti ve halifelik saltanata dönüştü. Hz. Hüseyin Yezid’in halifeliğini tanımamış ve Küfe’ye halifeliğini ilan etmek için yola çıktı. Ancak Kerbela da Yezid’in ordusu tarafından şehit edilmiştir. NOT: Kerbela Olayı (681) Müslümanlar arasında kesin ayrılıkların olmasına neden oldu. Yezid döneminde Fas alındı. Emevilerin en parlak dönemi Abdülmelik ve Velid dönemidir. 711 Kadiks Savaşında Tarık b. Ziyad Cebelitarık Boğazını geçerek Frankları yenmiş ve İspanya alınmıştır. 732’de Puvatya Savaşı ile Franklar Müslümanları yenmiş ve Avrupa’daki fetihler durmuştur. 

EMEVİLERİN YIKILMA NEDENLERİ  

1- Arap olmayan Müslümanlara mevali (köle) statüsünün uygulanması

2- Devlet yönetiminde en çok Emevi ailesine görev verilmesi

3- Sıffın Savaşı, Hakem ve Kerbela Olayı karışıklıkların devam etmesi

4- Abbasi ve Şiilerin Emevilere karşı mücadele etmesi

5- Sınırların genişlemesi sonucunda fetihlerin durması   

EMEVİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ 

1-  Halifelik saltanata dönüştü.

2-  Halifenin güvenliği için Muhafız Teşkilatı kuruldu.

3-  Düzenli posta teşkilatı kuruldu.

4-  İlk defa Avrupa’da fetihler başladı ve İstanbul kuşatıldı.

5-  Kerbela Olayı ile Müslümanlar kesin olarak gruplara ayrıldı.

6-  İlk Arap parası basıldı ve ekonomik bağımsızlık sağlandı.

7-  Arapça resmi dil kabul edildi.

8-  Ülke yönetiminde eyalet sistemi uygulandı.

9-  İslam mimarisi Hıristiyan mimarisi ile yarışacak seviyeye eldi.

10-Emevilerin milliyetçilik politikası İslamiyet’in yayılmasını yavaşlatmış. Devlet İslam devleti yerine Arap Devleti haline gelmiştir. Emeviler Horasanlı Ebu Müslim İsyanı sonucu yıkılmıştır.      

ABBASİLER (750–1258)          

Peygamberimizin soyundan gelen amcası Ebu Abbas’ın soyundan gelenler bu devleti kurdu. Bu yüzden Abbasiler denir.Başkent Bağdat’a taşındı ve kara devleti haline geldi. Bağdat bilim, kültür ve sanat merkezi oldu. Devlet teşkilatında İran’ı örnek aldılar ve Vezirlik müessesesini kurdular. 751’de Orta Asya’yı istila etmek isteyen Çin’i Talas Savaşı’nda Türklerin yardımıyla yenmiş ve Talas Savaşı Türk-İslam tarihinin başlangıcı olmuştur. Türkler İslamiyet’i kabul etmiştir. Abbasilerin en parlak dönemi Harun Reşit dönemidir. Mutasım zamanında ise Türkler Abbasilerde görev almış orduda yüksek görevlere gelmişlerdir. Abbasi halifelerinin valilere geniş yetki vermesi merkezi otoritenin bozulmasına ve valilerin bağımsızlığını ilan etmelerine neden oldu. Bunun sonunda Tevaif-i Mülük denilen küçük devletler kuruldu. B. Selçukluların kurulması ve Türk sultanlarının Abbasi halifelerini himaye etmeleri ile etkinliklerini kaybetmiş ve Moğol istilası sonucu 1258’de yıkılmıştır. 

ABBASİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ       

1- Arap milliyetçiliği yerine İslamcılık politikası takip etmiş Türkler Müslüman olmuşlardır.

2- Türkler vali ve komutan olmuşlardır.

3- Türk asker ve aileleri için Samarra Şehri kuruldu.

4- Anadolu sınırlarına Avasım Şehirleri kurmuş Türkleri yerleştirmişlerdir.

5- Helenistik döneme ait eserler Arapçaya çevrilmiştir.

6- Milliyet farkı gözetmeden Bütün Müslüman halka eşit haklar verilmiştir.  

ENDÜLÜS EMEVİLER (756–1031)             

Abbasilerin yönetimi ele geçirmesiyle bazı Emevi aileleri İspanya’ya geçerek bu devleti kurdu. Böylece İslam dünyasında aynı dönemde iki ayrı devlet ve halifelik ortaya çıktı. Bu devlet kuzeyden gelen Hıristiyan saldırılarını durdurmuş. Abbasiler ile mücadele ederek Fas’ı almışlardır. Zamanla güç (Hacib) denilen valilerin eline geçti. Haciblerin birbirleriyle mücadeleleri ve Frankların saldırıları sonucu 1031’de yıkılmış ve küçük beylikler kurulmuştur.          

BENİ AHMER ( GIRNATA) DEVLETİ (1230–1492)              

Endülüs Emevilerin İspanyol ve Franklar tarafından yıkılmasıyla 30’a yakın küçük İslam devleti kuruldu. Bunlardan en uzun varlığını devam ettiren bu devlettir. 1492’de Katolik Hıristiyanlar tarafından yıkılmıştır. Hıristiyanlığı kabul etmeyen Müslüman ve Yahudiler öldürülmüş. Bunun üzerine Osmanlı bir donanmayı İspanya’ya göndererek Katliamı durdurmuş. Müslümanları Kuzey Afrika’ya Yahudileri İstanbul’a ve Anadolu’ya getirtmiştir. Böylece İspanya’nın 800 yıllık İslam hâkimiyeti sona erdi.    

İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ             

Fetihler sonucu Yunan, Hint, İran ve Helen kültürlerinden etkilenmiştir. İskenderiye, Urfa, Harran ve Antakya gibi önemli kültür merkezleri Müslümanların eline geçti. Abbasi döneminde Yunan eserler Arapçaya çevrildi. İslam dünyasında ‘Tercümeler Devri’ başladı. Beyt- ül Hikmet denilen tercüme bürosu, kütüphane ve akademi kuruldu. Hint’den Matematik ve Astronomi alanında, İran’dan Yönetim, devlet teşkilatı, edebiyat ve güzel sanatlar alanında etkilenmiştir. 

DEVLET YÖNETİMİ                

Hicret sonrası Medine’de ilk İslam Devleti kuruldu. Peygamberimiz devletin başı idi. Peygamberimizden sonra halifeler seçimle belirlenmiş ve bu döneme Cumhuriyet Devri denilmiştir. Emeviler ve Abbasilerde halifelik saltanata dönüşmüştür. Hz. Ebu Bekir döneminde Ülke idari birimlere ayrılmış ve vali yanına kadı atanmıştır. Hz. Ömer döneminde Beyt- ül Mal denen Devlet hazinesi kuruldu. Divan kurularak askeri ve mali işler buradan yürütüldü. Emevilerde Ülke eyaletlere ayrıldı. Abbasilerde Vezirlik müessesesi kuruldu. Ayrıca Emevilerde halife ve valiler arasında haberleşmeyi ve aleyhteki faaliyetleri halifeye haber vermek için Posta Teşkilatı kuruldu.

ORDU        

İlk düzenli ordu Hz. Ömer zamanında kurulmuştur. Hz. Ömer askerleri defterlere kaydetmiştir. Sınır boylarına Ordugâh Şehirleri kurulmuştur. Hz. Osman zamanında ilk İslam donanması kurulmuştur. Emevilerde halifenin güvenliği için Muhafız Teşkilatı kurulmuştur. Abbasilerde ise Türkler görev aldıktan sonra onluk sistem uygulanmıştır. Türklerden oluşan Hassa Ordusu ve sınırda Türkler için Avasım Şehirleri kurulmuştur.  

DİN VE İNANIŞ     

Dini yaşam Kuran ve sünnettir. Yeni problemlerin çözümü kıyas ve icma ile çözülmeye çalışılmıştır. Emevi ve Abbasilerde farklı mezhepler ortaya çıkmıştır. Puta tapmak yasaktır. Diğer dinlere inanmada serbestlik vardır.   

SOSYAL VE EKONOMİK HAYAT       

Halk dört tabakaya ayrılır. 1-Halife, ailesi ve Araplar 2-Mevali (Arap olmayan Müslümanlar) 3-Zimmî  (Ehli kitap)  4-Köleler      İslam’da ırkçılık yoktur. Fakat Emeviler kendini üstün görmüş ve yönetimde diğerlerine hak tanımamışlardır. Abbasi döneminde bu uygulama kalkmış herkese eşit hak tanınmıştır. Zimmîlerin cizye ödemesinde peygamberimiz ile Yahudiler arasındaki Medine Sözleşmesi esas alınmıştır.  

İSLAM DEVLETİNİN GELİRLERİ  

Öşür: Tarım yapan Müslümanlardan alınan onda bir ürün vergisidir.

Haraç: Tarım yapan gayrimüslimlerden alınan onda bir ürün vergisi.

Cizye: Gayrimüslimlerden askerlik yapmamaları için alınan güvenlik ve himaye vergisidir.

Zekât: Zengin Müslümanların verdikleri kırkta bir mal vergisidir.

Ganimet: Savaşlarda elde edilen ganimetlerin beşte biri hazineye bırakılırdı. Ayrıca yabancı ve yerli tüccarlardan alınan vergiler ve yabancı devletlerinden alınan vergi ve hediyeler devletin gelirleridir.                    

YAZI, DİL VE EDEBİYAT       

Emevilerde Abdülmelik zamanından itibaren Arapça resmi dil olmuştur. Daha önce Arap, Yunan ve Pehlevi yazısını kullanıyorlardı.      

BİLİM VE SANAT      

Bilim çalışmaları Emevilerde başlamış, Abbasilerde ileri seviyeye ulaşmıştır. Bunda bilim adamlarının korunması, yeni medeniyetlerin tanınması ve eserlerin Arapçaya çevrilmesi etkili olmuştur. Abbasiler döneminde Helenistik eserler Endülüs Emeviler vasıtasıyla Avrupa’ya geçmiş ve Rönesans’ın başlamasında etkili olmuştur. Bağdat ve Kurtuba önemli kültür merkezidir. Fen ilimleri ve Dini ilimler alanında çalışılmıştır. Cami hem ibadet hem de ilim için kullanılmıştır. Emevilerde çocuklar için okul açılmıştır. Abbasilerde ise tercüme okulları açılmıştır. Bağdat’ta Nizamiye Medresesi Kurulmuştur. Emevilerde İslam mimarisi Hıristiyan mimarisi ile yarışacak seviyeye geldi. Resim ve heykel yasak olduğundan minyatür, hat, oymacılık, nakkaşlık ve

Sedef işlemeciliği gelişmiştir.