Baba Tarihçi

INKILAPLAR

Atatürk İnkılâplarının Amaçları 

1- Toplumsal eşitliği sağlamak

2- Türk kültürünü geliştirmek

3- Demokrasinin yerleşmesini sağlamak

4- Türkiye’yi çağdaş ülkeler düzeyine ulaştırmak

5- Ulusal egemenlik anlayışını geliştirmek

6- Eskiyen kurumların yerine yenisini kurmak

7- Laik devlet anlayışına geçmek  ,

HUKUK ALANINDAKİ İNKILÂPLAR 

Osmanlıda hukuk sisteminin temeli İslam dinine dayanıyordu. Her alandan İslam hukuku temel alınmış, geleneklerde İslam hukuku ile çelişmiyorsa örfi hukuk olarak uygulanmıştır. Gayrimüslimler kendi dini kurumları tarafından yargılanabilmekteydi. Bu nedenle Osmanlıda hukuk birliği yoktu. 17. yy dan sonra yargı kurumlarının bozulması sonucu halk hukuka saygı duymamaya başladı. Zamanla hukuk ihtiyaçları karşılayamaz hale geldi. Osmanlı 19. yy ‘a kadar hukuk alanında büyük değişmeler yapmamıştır. Tanzimat dönemiyle Gayrı Müslimlerin hakları dış baskılar sonucu düzenlenmiş, batılı tarzda mahkemeler açılmış, Gayrı Müslimlerin yargılanmalarında ayrıcalık tanınması hukuk alanında daha çok karmaşaya sebep olmuştur. 19 yy sonlarında İslami kanunların çağın ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi için Mecelle denilen hukuk kitabı için çalışmalar başlatılmış uzun sürdüğü için sonuç alınamamıştır. Osmanlının hukuk alanında yaptığı en köklü değişiklik Tanzimat ve Islahat Fermanlarının yayınlanması, Avrupa tarzı mahkemelerinin açılması ve 1876 da Kanun-i Esasi denilen ilk anayasanın kabul edilmesidir. Bütün bu yapılanlar amacına ulaşmamış hukuk kargaşası daha da artmıştır. Bu nedenle yeni Türk Devleti Laik hukuk sistemi getirmek için köklü yenilikler yapmak zorunda kalmıştır.    

1- Hukuk Alanındaki İnkılâpların Amaçları 

1- Laik hukuk anlayışını uygulamak

2- Modern çağa göre ihtiyaçları karşılayacak hukuk sistemi oluşturmak

3- Kadın-erkek eşitliğini sağlamak

4- Her alanda akla ve bilime öncelik vermek

5- Batışı devletlerin hukuk sistemlerini uygulamak

6- Hukuk birliğini sağlamak

7- Ekonomik hayatı düzenleyen çağdaş kanunlar yapmak  

2- Medeni Kanunu’nun Kabulü 17 Şubat 1926 

Osmanlı kanunlarından erkeklerin üstünlüğü vardı. Laik hukuk anlayışında ise haklar eşitti. Avrupalıların uyguladığı medeni kanunlar incelendi ve İsviçre Medeni Kanunu düzenlenerek Türk Medeni Kanunu olarak kabul edildi. 

 İsviçre Medeni Kanunun Seçilmesinin Nedenleri 

1- Avrupa’da hazırlanan en son Medeni Kanun olması ve her türlü yenilikleri içermesi

2- sorunlara akılcı ve pratik çözümler getirmesi

3- Demokratik olması4- Kadın-erkek eşitliğine dayanması

5- Laik bir anlayışla düzenlenmesi 

Medeni Kanununun Kabulünün Sonuçları 

1- Resmi nikâh zorunlu olmuştur. Evlilik devlet kontrolünde olmuştur. 

2- Kadınlara istedikleri işte çalışma hakkı tanınmış ve kadın-erkek eşitliği sağlanmıştır.

3- Tek eşle evlilik zorunlu olmuş ve Türk ailesi modern yapıya kavuşmuştur.

4- Mirastan kız ve erkek çocuklarının eşit yaralanması sağlandı

5- Kadınlara da boşanma hakkı verildi.

6- toplumsal hayatın çağdaş kurallara göre düzenlenmesi sağlandı.

7- Gayrı Müslimler Lozan Antlaşması ile elde etikleri haklardan vazgeçip Türk Medeni kanununa uymak istediklerini belirtmiş, bu istekleri kabul edilmiştir.

8- Patrikhane ve Konsoloslukların yargı yetkileri sona erdi.

9- Türkiye’de hukuk birliği sağlandı.

10- Laik hukuk anlayışı toplumun her kesimine uygulandı. 

2- Hukuk alanında Diğer Düzenlemeler  

Avrupa’nın diğer kanunları da alınmış ve Türk hukuk sistemine kazandırılmıştır. 

İsviçre’den Borçlar Kanunu 8 Mayıs 1928 de

Almanya’dan Ticaret kanunu 10 Mayıs 1928 de

İtalya’dan Ceza Kanunu 1 Temmuz 1928 de uygulanmıştır.  

Türkiye’de Laikliğin Aşamaları

 —1 Kasım 1922 de Saltanatın kaldırılması, Laikliğin ilk adımıdır. Padişahın yetkilerine son verilerek tek yetkili TBMM olmuştur.

— 3 Mart 1924 de Halifeliğin Kaldırılması ile TBMM’nin dini kurum olmadığı ispatlanmış ve laiklik alanındaki diğer inkılâplara zemin hazırlanmıştır.

—3 Mart 1924 de Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılması, Yerine TBMM’nin kontrolünde Diyanet İşleri başkanlığı ve Vakıflar genel Müdürlüğü kuruldu.

—3 Mart 1924 de Tevhidi Tedrisat Kanununun kabul edilmesi ile Medreseler kapatılmış çağdaş ve laik eğitimin temelleri atılmıştır. Yerine çağdaş din adamı yetiştiren okullar açıldı.

 —30 Kasım 1925 de Tekke, Zaviye ve Türbeler kapatılmasıyla, halkın dini duygularının sömürülmesi engellenmiştir.

—17 Şubat 1926 da Medeni Kanun kabul edilmesiyle, hukuk alanında laikliğe geçilmiştir.

—1928 de Anayasadan” Türkiye Cumhuriyetinin resmi dini İslam’dır.” Maddesi çıkarılmasıyla, Anayasa laikleşmiştir.

—1937 de Atatürk’ün altı ilkesi ile birlikte Laiklik İlkesi anayasaya eklenmesiyle, Türkiye Cumhuriyeti’nin Laik olduğu resmen açıklanmıştır.   

EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDAKİ İNKILÂPLAR 

Avrupa skolâstik düşünceden kurtularak pozitif ve özgür düşünce ile modernleşmiştir. Bu da iyi eğitimli aydınları sayesindedir. Avrupa eğitim kurumlarına önem vermiş, bu sayede Osmanlıdan üstün hale gelmiştir. Osmanlıda 17 yy da eğitim bozulmuş, okullarda teknik bilgi göz ardı edilmiş ve engellenmiştir. Sonunda bu teknik bilgileri öğrenmek amacıyla Avrupa’dan subaylar getirmek zorunda kalmıştır. 19 yy da toplumun eğitim seviyesi düşük olduğundan 2. Mahmut döneminde kız ve erkeklere ilköğretim zorunlu hale getirilmiş fakat başarılı olunmamıştır. Avrupa tarzı okullar açılmasıyla eğitimde ikilik çıkmış ve kültür çatışması oluşmuştur. Atatürk’ün Türk eğitim sistemindeki yeniliklerin amacı çağdaşlaşmak ve her alanda ilerlemek olmuştur.  

1- Eğitim alanındaki İnkılâpların Amaçları 

1- Laik ve çağdaş eğitimi sağlamak

2- Bilimsel eğitimi yaygınlaştırmak

3- Eğitimde birliği sağlamak

4- Kız-erkek arasındaki eğitim eşitliğini sağlamak

5- Her alanda teknik eleman yetişmesini sağlamak

6- Eğitimi kolaylaştırmak ve yaygınlaştırmak

7- Eğitimi millileştirmek  

2- Tevhidi Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924  

Halifeliğin kaldırıldığı gün bu kanun kabul edildi. Böylece 

1- Azınlık ve yabancı okulların dini ve siyasi eğitim vermeleri engellendi.

2- Öğretim birleştirilerek bütün okullar Milli Eğitim Bakanlığına bağlandı.

3- Yabancı okullarda Tarih, Türkçe, coğrafya ve Felsefe Grubu derslerini Türk öğretmenlerinin vermesi sağlandı.

4- Medreseler kapatılarak laik eğitim anlayışı etkili hale getirildi.  

3- Medreselerin Kapatılması 

Tevhidi Tedrisat Kanununda medreselerin kapatılması ile ilgili açık bir ifade olmamasına rağmen bilimsel eğitime geçince medreseler kapatılmış yerine İmam Hatip Okulları ve İlahiyat fakülteleri din adamı yetirmeye başlamıştır.  

4- Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun 2 Mart 1926  

Ülkede ilkokul, lise ve yüksekokulların esaslarının düzenlenmesi bu kanun ile yani Eğitim Sistemi Yasası ile kabul edildi. Devletin izni olamadan okul açılamayacağı belirtilerek hangi derslerin ne şekilde okutulacağı belirlendi.  

5- Yeni Türk Harflerinin Kabulü 1 Kasım 1928  

Arap harflerinin yerine batılıların kullandığı Latin alfabesi kullanılmıştır.  

Latin Harflerinin Kabul Edilmesiyle 

1- Batılılaşma adına önemli adım atıldı.

2- Okum-yazma kolaylaştı.

3- Avrupa ile bilgi ve kültür aktarımı kolaylaştı.

4- Basılan kitap sayısı arttı. 

NOT: Yeni Türk Alfabesi ilkokullarda hemen öğretilmeye başlandı. Atatürk 24 Kasım 1928 de Yeni alfabeyi bir grup öğrenciye anlatmıştır. İlkokul çağını geçmiş kişiler de halk mekteplerinde Yeni alfabeyi öğrenmişlerdir. 

6- Türk Tarih Kurumunun Kurulması 15 Nisan 1931 

Osmanlı zamanında yazılan tarih kitapları İslam tarihi özelliği taşıyordu. İslamiyet’ten önceki Türk Devletlerinden bahsetmiyordu. Osmanlıda ümmetçi tarih anlayışı vardı. Atatürk Türk tarihinin binlerce yıllık tarihi olduğunu ve bir bütün olarak incelenmesi için bu kurumu kurmuştur. Milli ve laik tarih anlayışını getirmiştir. Bu kurumdan şu konuları aydınlatmasını istemiştir. 1- Türk kültürünün en eski uygarlıklardan biri olduğunun ispatlanması2- Türk Tarihini bir hanedan veya din tarihiyle sınırlandırmayıp milli tarih anlayışı ile araştırılması3- Türklerin dünya medeniyetlerine katkılarının belirlenmesi4- Türk yurdu hakkındaki kuşkuların giderilmesi ve yabancıların Türk yurdu üzerindeki emellerinin engellenmesi5- Türklerin sarı ırktan olduğu ve gelişme ve kabiliyetten yoksun olduğu tezinin çürütülmesi.  

7- Türk Dil Kurumu’nun Kurulması 12 Temmuz 1932 

Türk Tarihi ile birlikte Türk dilinin de en eski ve sistemli dil olduğunun ispatlanması için bu kurum kurulmuştur. İslamiyet’ten sonra Türkçeye Arapça ve Farsçadan birçok kelime girmiş ve bazı Türkçe kurallar bozulmuştur. Bu kurumdan Şu konuların aydınlatılmasını istemiştir. 1- Halk tarafından benimsenmemiş yabancı kelimelerin çıkarılarak Türkçe kelimelerin yaygınlaştırılması2- Yazı ve konuşma dilinin aynı olmasının sağlanması3- Türk dilinin zenginliği ile dünyadaki saygınlığını artırılması4- Türkçeyi bilimsel ve ekonomik alanda daha zenginleştirilmesi 

NOT: Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu Atatürk’ün Milliyetçilik ilkesi doğrultusunda kurulmuştur. 

Eğitim ile İlgili Diğer Yenilikler 

1925 de Türkiye’nin ilk Yüksekokulu Ankara Hukuk Mektebi açıldı. Osmanlının kurduğu Dar-ul Fünun kaldırılarak yerine 1933 de İstanbul Üniversitesi kuruldu. 1933 de Ankara Dil, Tarih, Coğrafya fakültesi ile Yüksek Ziraat Enstitüsü açıldı. 1924 de Sanayi-i Nefise Mektebi, Güzel sanatlar Akademisi olarak değiştirildi.  

TOPLUMSAL HAYATIN DÜZENLENMESİ

1- Toplumsal alanda Yapılan İnkılâpların Amaçları 

1- Türk toplumunun batılılarla aynı amaçlar doğrultusunda yönlendirilmesi

2- Türk halkının görünüş olarak batılılara yakınlaştırılması

3- Toplumsal alanda laikleşmenin sağlanması

4- Soy veya meslekten doğan ayrıcalıkların kaldırılması

5- Resmi kayıtların daha düzenli tutulması

6- Ekonomik alanda Türk toplumunun batılılaşmasını sağlama 

 2- Tekke Zaviye ve Türbelerin Kapatılması 30 Kasım 1925

Kötü kişilerin eline geçen bu kurumlar halkın duygularını sömürdükleri için kapatılmışlardır. Ayrıca aynı gün şeyh, derviş, dede ve seyyit unvanları yasaklanmış ve tüm ayrıcalıklar kaldırılmıştır.

3- Kılık-Kıyafetin Düzenlenmesi 25 Mayıs 1925 de Şapka Kanunu kabul edildi. 3 Aralık 1934 de din temsilcileri mabetler ve ayinler dışında dini kıyafetle dolaşmak yasaklandı. Sadece diyanet İşleri Başkanı, Rum ve Ermeni Patrikleri ve Yahudi Hahambaşı istediği zaman dini giysilerini giyebilecek. Atatürk Türk kadınının kıyafetine karışmamış zaman içinde modern kıyafet kendiliğinden benimsenmiştir. 

4- Soyadı Kanununun Kabulü 21 Haziran 1934  

Aynı ismi taşıyan kişilerin bütün ileri birbirine karıştığı için Soyadı Kanunu çıkarılarak bu karışıklığa son verilmiştir. Her ailenin bir soyadı olacak, Türkçe olacak, üstünlük ifade eden, gülünç veya ahlaka aykırı kelimeler soyadı olarak kullanılmayacaktı. 24 Kasım 1934 de Meclis aldığı kararla Mustafa Kemal Paşaya Atatürk soyadı verildi. Aynı yıl ağa, hacı, hoca, hafız, hoca efendi, bey, paşa, hanım, hanımefendi unvanları kaldırılmıştır.

5- Takvim, Saat ve Ölçülerde Değişiklikler 26 Aralık 1925 de Miladi takvimin kullanılması kabul edildi. Miladi takvim ve Saat 1 Ocak 1926 da kullanılmaya başlandı. 1 Nisan 1931 de Metre ve Kilogram kabul edildi. 1935 de hafta sonu tatili Cuma’dan Pazar gününe alınmıştır.  

EKONOMİK ALANDA YENİLİKLER 

Türkiye Cumhuriyeti kuruluş yıllarında savaşlar ve borçlar yüzünden ekonomik sıkıntı içindeydi. Osmanlı zamanında Kapitülasyonlar yerli üretimi yok ediyordu. Osmanlı dışa bağımlıydı. Hammadde ve kaynaklar yabancı işletmelere verilmiştir. 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş savaşı ekonomiyi iyice sarsmıştır. 

1- Ekonomik Alanda Yapılan Yeniliklerin Amaçları 

1- Devletin ekonomik bağımsızlığını sağlamak

2- Sanayiyi geliştirerek modern araçları ve tesisleri kullanmak

3- Ekonomide millileşerek yabancı sermayeye bağımlılığı kaldırmak

4- İktisadi kurumları ve girişimleri devletleştirmek

5- Sanayi dallarını devlet korumasına almak

6- Özel teşebbüsü desteklemek

7- Batıdaki ticari gelişmeleri Türkiye’ye kazandırmak 

2- İzmir İktisat Kongresi 17 Şubat 1923 

Lozan barış görüşmeleri 4 Şubat 1923 de kesintiye uğrayınca Türkiye’deki her meslek grubundan temsilciler İzmir’de yeni devletin ekonomik durumunu görüşmek için toplanmış, çiftçi, işçi, sanayici ve tüccar olarak 1135 kişinin katıldığı toplantı sonunda

Misak-ı İktisadi ( Ekonomik Yemin ) kabul edildi. Atatürk bu toplantıda ” askeri zaferler ekonomik zaferlerle taçlandırılmazsa başarı devamlı olmaz” demiştir. 

Misak-ı İktisadi’nin Maddeleri 

1- Yerli malı kullanılması sağlanmalıdır.

2- Teknik eğitim geliştirilmelidir.

3- Hammaddesi yurt içinde olan sanayi dalları kurulmalıdır.

4- Küçük imalattan büyük işletmelere geçilmelidir.

5- Özel teşebbüse kredi sağlayacak bir devlet bankası kurulmalıdır. 

6- Özel teşebbüsün yapamadığı yatırımları devlet yapmalıdır.

7- Demiryolu inşaatı programa bağlanmalıdır.

8- Yabancıların kullandığı tekellerden kaçınılmalıdır.

9- İşçilerin durumu düzeltilmelidir. 

NOT: Bu kararlar TBMM’ye yol göstermiş Lozan Barış Görüşmelerinde kapitülasyonların kaldırılmasında TBMM heyetine büyük destek sağlamıştır. 

3- Tarım Alanında Düzenlemeler 

Osmanlıda halkın dörtte üçü tarımla uğraşıyordu. Ama tarımsal üretim azdı. Vergiler çok ağırdı. Aşar Vergisi bütçe gelirinin yüzde 40’ını oluşturuyordu. Üretici malları satamıyor veya gereken yerlere ulaştıramıyordu. 17 Şubat 1925 de aşar Vergisi kaldırılarak arazi Vergisi getirildi. Çiftçiye kredi sağlamak için Ziraat Bankasında düzenlemeler yapıldı. Traktör kullanımı teşvik edildi. Tarım Kredi Kooperatifleri ve Yüksek Ziraat Enstitüleri kuruldu. Devlet çiftlikleri kuruldu ve tohum ıslahı için ıslah istasyonları açıldı.

4- Ticaret alanında Düzenlemeler 30 Haziran 1930 da ticareti geliştirmek için Merkez Bankası kuruldu. Sermaye akışı denetim altına alındı.1924 de işverenlere kredi sağlamak için İş Bankası kuruldu. 

 5- Sanayi Alanında Düzenlemeler Osmanlıdan kalan sanayi azdı. İzmir, İstanbul ve Adana’da birkaç dokuma fabrikası vardı. 28 Mayıs 1927 de Teşvik-i sanayi kanunu çıkarılarak özel teşebbüse destek verildi. 1929 da gümrükteki ithalat mallarının vergileri yükseltilerek yerli üretimin ithal ile rekabet etmesi sağlandı.  Üç beyaz (şeker, un, pamuk) ve üç siyah (kömür, demir, petrol) projesi gerçekleştirilememiştir.

Nedenleri 

1- Özel sektörün elinde yeterli sermayenin olmaması

2- Teknik bilgi ve eğitilmiş insan yetersizliği

3- Devletin 1929 ‘a kadar yerli sanayiyi dışa karşı koruyamaması

4- 1929’daki dünya ekonomik bunalımının Türkiye’yi etkilemesi 

NOT: 1934 de planlı ekonomiye geçildi. 1934–1939 yıllarını kapsayan 1. Beş Yıllık Kalkınma Planı uygulandı. Böylece özel teşebbüsün yapamadığı yatırımlar devlet eliyle yapıldı.1937’ye kadar demir, cam, kâğıt fabrikaları açılmış ithal mallar yüzde 50 azalmıştır. 1939 da kabul edilen 2. Beş Yıllık kalkınma Planı ise 2. Dünya Savaşı nedeniyle uygulanamadı. 1933 de kurulan Sümerbank ve 1935 de kurulan Etibank sanayicilere kredi verdi. 1935 de Maden Tetkik Arama Enstitüsü (MTA) kuruldu.  

6- Ulaşım Alanında Düzenlemeler Demiryolları:

Türkiye’de demiryolları yabancılara yap, işlet, devret sitemiyle yaptırılmış devlet bu yolları yabancı şirketlerden satın alarak millileştirmiştir. Tamamen yerli sermaye kullanarak 1938 yılına kadar 3360 km yeni demiryolu yapmıştır. 

Karayolları: Karayolu ulaşımının güçlükle yapılması, üretilen malların taşınmasını zorlaştırmakta bu durum ticaret, sanayi ve tarımı olumsuz yönde etkilemiştir. Yurdun her yerinde yollar onarılmış ve yeni yollar yapılmıştır. 

Denizyolları: Osmanlı denizcilikte geri kalmıştı. Yabancı şirketler taşıma işlerini yapıyordu. 1 Temmuz 1926 da Kabotaj Kanunu çıkarılarak Türk sularında taşıma hakkının Türklere ait olduğu ilan edilmiş ve 1 Temmuz Kabotaj Bayramı olarak kutlanmaktadır.  Denizlerde yolcu taşıma devletin elinde olmuş, yük taşıma ise özel teşebbüse bırakılmıştır.