Baba Tarihçi

1.Dünya Savasi

Yazar Baba Tarihci
Perşembe, 10 Ocak 2008
1. DÜNYA SAVAŞI (1914–1918) Genel Nedenleri 1- Fransız İhtilalinin Sonuçları: Fransız İhtilali ile yayılan düşünceler köklü değişikliklere neden oldu. Milliyetçilik hareketleri ile İtalya ve Almanya kurulmuş Bu iki devletin kurulması siyasi dengeleri bozdu ve 1.Dünya Savaşına neden oldu. 1830 ve 1848 İhtilalleri bu fikirden dolayı çıkmıştır. Milliyetçilik hareketlerin etkisi ile uluslar kendilerini yönetenlere karşı ayaklanmıştır. 2- Sanayi İnkılâbı: Hammadde ve pazar arayışları sömürge devletleri arasındaki rekabeti artırmıştır. Bundan dolayı devletler silahlanma yarışına girmiş, çıkar çatışmaları da bloklaşmalara neden olmuştur. Özel Nedenler 1- Almanya, sanayisi için maden kömürü olan Fransa toprağı Alsas-Loren’i işgal etmesi, Donanmasıyla İngiltere’nin sömürgelerini tehdit etmesi, Avusturya Macaristan, Bulgaristan ve Osmanlıyı pazar olarak görmesi, Balkanlarda Panslavizm’i yaymaya çalışan Rusya’ya karşı mevcut durumun devamını savunması 2- İtalya’nın Akdeniz’de güçlü olmaya çalışması ve Almanya’nın İtalya’yı desteklemesi, 3- Avusturya Macaristan Rusya’nın Panslavizm’i politikasına karşı güvenliğini sağlamaya çalışması ve Sırbistan’ı ortadan kaldırmayı planlaması, İtalya ile Dalmaçya Kıyıları Sorununun çıkması, Almanya’ya yakınlaşması, 4- İngiltere, büyük sömürgelere ve donanmaya sahipti. Bu üstünlüğünü Almanya’nın tehdit etmesi ve Almanya’ya karşı her girişime destek vermesi, 5- Fransa, Almanya’dan Alsas Loren’i almak istemesi ve İngiltere ile Almanya için işbirliği yapması, 6- Rusya, Balkanlarda Panslavizm’i yayarak etkinliğini artırmak istemesine karşı Avusturya-Macaristan ve Almanya’nın da etkinliğini artırmak istemesi, Boğazlara hâkim olarak sıcak denizlere inmek istemesi, 7- Bulgaristan, 2. Balkan savaşında verdiği toprakları almak için Almanya ile yakınlaşması, 8- Osmanlının, kaybedilen yerlerin geri almak için Almanya ile işbirliği yapması, İttifak Devletleri: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya İtilaf Devletleri: İngiltere, Fransa, Rusya NOT: 1. Dünya Savaşı başladıktan sonra Osmanlı ve Bulgaristan da İttifak devletlerine katılmıştır. İtalya, Sırbistan, Japonya, Romanya, ABD ve Yunanistan İtilaf Devletlerine katılmıştır. MOT: 1914’de Avusturya-Macaristan veliahtı ve eşini bir Sırplı öldürmesi sonucu Avusturya Sırbistan’a savaş açtı. Rusya ve Fransa Sırbistan’ı destekleyince Almanya da Avusturya’nın yanında yer aldı. Almanya’nın Belçika’ya savaş açması ile İngiltere Belçika’nın yanında yer alarak savaş denizlere yayıldı. Japonya Uzakdoğu’daki Alman sömürgelerini ele geçirdi ve en kısa sürede amacına ulaşan devlet oldu. Osmanlının Savaşa Girmesi Osmanlı İngiltere ve Fransa ile ittifak yapmak istemiş fakat bu devletler kabul etmemiştir. Nedenleri 1- Osmanlıyı paylaşmak istemeleri 2- Rusya’nın emellerini bu devletlerin kabul etmiş olması 3- Osmanlının ekonomik ve askeri zayıf olduğundan yaradan çok yük olacağını düşünmeleri 4- Osmanlının güçlenmesi bu devletleri olumsuz etkileyecek olması NOT: bu nedenler Osmanlının Almanya ile yakınlaşmasını sağlamıştır. Almanya’nın Osmanlıyı yanında savaşa sokmak istemesinin nedenleri 1- Halifenin gücünden yaralanarak İtilaf devletlerinin sömürgesi Müslümanların isyan etmesini sağlamak 2- Yeni cepheler açarak Almanya’nın yükünü hafifletmek 3- İngiltere için önemli olan Süveyş Kanalını tehdit etmek 4- Rusya’ya Boğazlardan gidecek yardımı engellemek 5- Osmanlının yeraltı ve insan kaynaklarından yaralanmak Osmanlının Almanya ile ittifak yapmasının nedenleri 1- Yönetimdeki İttihatçıların Alman yanlısı bir politika izlemesi 2- Almanya’nın savaşı kazanacağının inanılması 3- Son zamanlarda kaybedilen toprakların geri alınmak istenmesi 4 - Almanya yardımıyla Ordu ve ekonomiyi güçlendirmek istemesi 5- Orta Asya’daki Türklerle bağlantı kurulmasını Almanya’nın desteklemesi 6- Uluslar arası alanda yalnızlıktan kurtulmak istemesi NOT: Osmanlı parasını ödediği halde İngiltere’nin Osmanlı için yaptığı iki savaş gemisini vermemesi sonucu Almanya ile yakınlaşmıştır. İngiliz donanmasından kaçan Goben ve Breslaw isimli Alman savaş gemileri Çanakkale’ye gelince Osmanlı bu gemilerin satın alındığını ve mürettebatım Osmanlı uyruğuna girdiğini açıklamıştır. Daha sonra bu gemiler Rusya’nın Karadeniz’deki limanlarını bombalayınca Rusya Osmanlıya savaş açtı ve Osmanlı savaşa girmiş oldu. Osmanlının Savaşa Girmesiyle 1- Yeni cepheler açılarak savaş daha geniş alana yayıldı. 2- Osmanlı halifesi Cihat ilan etti. 3- Almanya’nın yükü hafifledi ve Sömürgelerdeki Müslümanların isyanı İtilaf devletlerini zor duruma düşürdü. 4- İngiltere Kıbrıs’ı işgal ettiğini açıkladı. 5- Osmanlı birden çok cephede savaşmak zorunda kaldı. 6- İtilaf devletleri Osmanlıyı paylaşmak için aralarında gizli antlaşmalar yaptı. 7- Savaş süresi uzadı. OSMANLININ SAVAŞTIĞI CEPHELER TAARRUZ CEPHELERİ KAFKAS CEPHESİ Kafkas sınırı 1878 Berlin Antlaşması ile çizilmişti. Kafkasları alarak Türklerle bağlantı kurmayı, buradaki petrol yataklarını almak ve İngiliz elindeki Hindistan’a saldırmayı amaçlamıştır. Rusya’da iç karışıklık olduğundan Enver Paşa kolay kazanacağını düşünmüş ve 150 bin askerle taarruz etmiştir 1914. Başlangıçta kolay ilerlerken ağır kış şartlarından dolayı 90 bin asker donarak ölmüştür. Buna Sarıkamış harekâtı da denir. Osmanlının yenilerek Ruslar Doğu Anadolu’ya gelerek 1916’da Trabzon, Erzurum, Erzincan, Muş ve Bitlis’i işgal etti. Osmanlının Bu cephede Yenilmesinin Nedenleri 1- Taarruz için mevsimin uygun olmaması 2- Ordunun yeterli donanıma sahip olmaması 3- Ulaşım ve haberleşmenin yetersiz olması NOT: Çanakkale’de başarılı olan Mustafa Kemal bu cepheye atandı ve Muş ve Bitlis’i geri aldı. Rusya’da Bolşevik İhtilali olunca Ruslar Doğu Anadolu’dan çekildi ve bu bölge tekrar Osmanlının oldu. Rusya 3 Mart 1918 de Brest Litowsk Antlaşmasını bütün ittifak devletleriyle imzalayarak savaştan çekildi. Bu antlaşma ile Kars, Ardahan ve Batum Osmanlıya katıldı. Osmanlı Bakü’ye kadar ilerledi. Fakat savaş sonunda 30 Ekim 1918 de yaptığı Mondros Ateşkes Antlaşması ile aldığı yerleri geri verdi ve Kafkas Savaşından önceki sınırlarına çekildi. KANAL CEPHESİ Osmanlının olan Mısır’ı 1882 de İngiltere işgal etti. Çünkü Süveyş Kanalı İngiltere ile Hindistan’ı birbirine bağlayan en kısa yoldu. Almanya’nın isteği üzerine Süveyş Kanalına hâkim olmak için Osmanlı taarruza geçti. Kanal Cephesinin Açılma Nedenleri 1- Mısır’ı İngiltere’den geri almak 2- İngiltere’nin Hindistan ev diğer sömürge bağlantılarını keserek hammadde ve asker ihtiyacını karşılamasını önlemek NOT: Cemal Paşa Saldırıya geçmesine rağmen başarılı olamadı ve geri çekildi. Kanal Cephesinde Başarısız Olunmasının Nedenleri 1- İngilizlerin silah yönünden üstün olması 2- Arapları Osmanlıya karşı İngilizleri desteklemesi 3- Almanya’dan gerekli yardımın alınamaması NOT: Osmanlının geri çekilmesi üzerine İngilizler ilerleyerek Sina Yarımadasını ve Kudüs’ü aldı. SAVUNMA CEPHELERİ ÇANAKKALE CEPHESİ İtilaf devletlerinin Çanakkale Cephesini açmalarının Nedenleri 1- Rusya’ya yardım ulaştırarak savaşın devam etmesini sağlamak 2- İstanbul’u işgal ederek Osmanlıyı savaş dışı bırakarak savaşın bitişini hızlandırmak 3- Balkanlardaki tarafsız devletleri yanlarında savaşa sokmak 4- Yeni bir cephe açarak İttifak devletlerini zor durumda bırakmak 5- Süveyş Kanalı ve Hindistan’a yönelik tehditleri ortadan kaldırmak NOT: İtilaf donanması 19 Şubat 1915 de saldırıya geçti. Amaçları Boğazlardan geçip İstanbul’a ulaşmaktı. Direnişle karşılaşınca geri çekilmek zorunda kaldılar. Bunun üzerine İngiltere sömürgelerden getirdiği askerleri Gelibolu Yarımadasına çıkardı. Karadaki direnişe son vermeyi amaçladılar. Fakat bunda da başarılı olamadılar. Mustafa Kemal Paşa Anafartalar, Conk bayırı, Kireç tepe ve Arı burnu’nda başarılı oldu. Çanakkale savaşının Sonuçları 1- Rusya’ya yardım gitmediği için Bolşevik İhtilali oldu ve rejim değişti 2- 1.Dünya savaşı uzadı. 3- 500 bin insan öldü. 4- Bulgaristan’ın ittifak devletlerine katılmasına neden oldu. 5- Mustafa Kemal Paşanın bu savaşta aldığı başarılar Kurtuluş Savaşında lider olmasını kolaylaştırdı. 6- Bu savaştan sonra İtilaf devletleri gizli antlaşma imzaladılar 7- Mustafa Kemal paşaya Generallik rütbesi verildi. IRAK-MUSUL CEPHESİ İngiltere Basra’ya asker çıkararak Irak’ ilerledi. İngiltere Bölgedeki petrol yataklarını denetim altında tutmak ve Kafkaslara kadar işgal ederek Rusya’ya yardım ulaştırmayı amaçlamıştır. İngilizler başta başarılı oldu. Fakat Bağdat yakınlarında Kutül Emare bölgesinde Osmanlı İngilizleri yendi ve Komutanlarla beraber 18 bin asker esir edildi. Ancak bölgeye yeni kuvvetler gönderen İngiltere Musul’a kadar ilerledi. SURİYE-FİLİSTİN CEPHESİ Osmanlı Kanal cephesinde yenildiği için Suriye ve Filistin’de savunma hattı kurdu ve bu bölgede Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı oluşturdu. Komutan olarak da Alman General Liman Von Sanders atandı. 1917 de Kafkas Cephesinde savaşın durması üzerine Mustafa Kemal Paşa Suriye cephesine atandı. İngilizleri savunma hattını geçmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa orduyu Halep’e kadar çekti ve burada İngilizleri durdurdu ve Misak-ı Millinin Suriye sınırı çizildi. Bu cephe Mondros Antlaşması ile kapandı. İngilizleri durduran bu ordu Kurtuluş savaşındaki ordunun çekirdeğini oluşturdu. Mondros Antlaşmasından sonra Yıldırım Komutanlığı kaldırılarak Mustafa Kemal Paşa İstanbul’a çağrıldı. Böylece Mustafa kemal Paşa 1. Dünya savaşındaki son görevi Suriye Cephesini tamamlamıştır. HİCAZ-YEMEN CEPHESİ Osmanlı bu cephedeki savaşı kutsal yerleri korumak için İngilizlere ve İsyan eden Araplara karşı yaptı. Bu cephelerin Osmanlı ile bağlantısı kesilmesinden sonra buradaki askerler ya öldürüldü ya da esir edildiler. SINIR DIŞINDAKİ CEPHELER GALİÇYA-MAKEDONYA VE ROMANYA CEPHELERİ Osmanlı bu cephelerde Rus, Rumen, Sırp ve Fransızlara karşı Bulgaristan ve Avusturya ile birlikte savaşmıştır. Rusya’nın savaştan çekilmesiyle bu cephelerdeki savaşlar sona ermiştir. OSMANLIYI PAYLAŞAN GİZLİ ANTLAŞMALAR İtilaf Devletlerinin aralarında gizli antlaşma yapmalarının nedenleri 1- Savaştan çekilmeyi düşünen devletlerin savaşa devam etmesini sağlamak 2- Tarafsız devletlerin İtilaf devletlerine katılmasını sağlamak 3- Osmanlıdaki milletlerin ayaklanmasını sağlamak 4- Savaş sonrası aralarında çıkacak anlaşmazlıkları önlemek 1- BOĞAZLAR ANTLAŞMASI (Mart 1915) İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalandı. Boğazların Rusya’ya verilmesini kabul edildi. Rusya’da iki devletin Osmanlı üzerindeki çıkarlarını kabul etti. 2- LONDRA ANTLAŞMASI ( 26 Nisan 1915) İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalandı. On iki ada ve Antalya İtalya’ya bırakıldı. Bu antlaşma sonrası İtalya İtilaf devletleri yanında savaşa girdi. 3- SYKES-PİCOT ANTLAŞMASI (30 Ocak 1916) İngiltere ile Fransa arasında imzalandı. 1- Adana, Antakya, Suriye ve Lübnan Fransa’ya bırakıldı. 2- Irak İngiltere’ye bırakıldı. 3- Suriye, Musul ve Ürdün’de İngiliz ve Fransa kontrolünde bir Arap Krallığı kurulması kararlaştırıldı. 4- Filistin’de İtilaf devletleri ve Şerif Hüseyin tarafından uluslar arası bir kurul oluşturulması istendi. 5- Arapların çoğunlukta olduğu yerlerde halifeliğin Araplara verilmesi kararlaştırıldı. NOT: Bu maddeler Arapların Osmanlıya karşı ayaklanmalarında etkili oldu. 4- PETROGRAT PROTOKOLÜ (Mart 1916) İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalandı. Rusya Trabzon, Erzurum, Van ve Bitlis’i alması karşılığında Sykes-Picot Antlaşmasını kabul etti. 5- SAİNT-JEAN DE MAURİENNE ANTLAŞMASI (19 Nisan 1917) İtalya’nın Sykes-Picot ve Petrograt Antlaşmalarından haberdar olması üzerine İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı. 1- Antalya, Konya, Aydın ve İzmir İtalya’ya verildi. 2- Bazı limanların İngiliz, Fransız ve İtalyanlara verildi. NOT: Antlaşmanın yürürlüğe girmesi için Rusya’nın onayı gerekiyordu. Rusya’da iç karışıklık olduğundan onaylanamadı ve yürürlüğe konulmadı. 6- MAC-MAHON ANTLAŞMASI (1916) İngiltere ile Hicaz Emir’i Şerif Hüseyin arasında imzalandı. Osmanlıya karşı ayaklanmaları karşılığında bağımsız Arap Devletinin tanınacağı belirtildi. Bu antlaşmadan sonra Araplar Osmanlıya karşı isyan ettiler. NOT: Gizli antlaşmaları sadece İtilaf devletleri biliyordu. Rusya’da yönetimi ele geçiren Bolşevikler bu antlaşmaları dünyaya açıklayınca antlaşmaların uygulaması zorlaştı. Rusya’nın savaştan çekilmesiyle Rusya’ya verilen toprakların durumunun yeniden görüşülmesi gerekti. Ayrıca Wilson İlkeleri’nin yayınlanması da bu antlaşmaların uygulanmasını zorlaştırdı. NOT: Gizli antlaşmalar Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında uygulanmaya başlanmış ve uygulandığı 1. Dünya Savaşı sonrasında görülmüştür. TARAFSIZ DEVLETLERİN SAVAŞA GİRMESİ 1- İtalya’nın Savaşa Girmesi 1. Dünya savaşından önce İttifak Devletleri içerisindeydi. Almanya her konuda destek veriyordu. Fakat Avusturya-Macaristan’ın Adriyatik sahillerine doğru genişlemesi çıkarlarına tersti. Bu nedenle savaşın başında tarafsızlığını ilan etmiştir. İtalya İtilaf devletleriyle gizli görüşmeler yaparak 1915 Londra Antlaşmasını imzaladı ve Çanakkale Savaşı sırasında Avusturya-Macaristan’a savaş açarak İtilaf devletlerinin yanında savaşa girdi. 20 Mayıs 1915 2- Bulgaristan’ın Savaşa Girmesi Bulgaristan 2. Balkan Savaşında Balkan devletlerine önemli miktarda toprak vermişti ve bu toprakları geri istiyordu. Rusya’nın 2. Balkan Savaşında Bulgaristan’a destek vermemesi ve toprak verdiği Sırbistan ve Romanya’nın Rusya ile yakın siyaset izlemesi Bulgaristan’ı ittifak devletlerine yakınlaştırdı. Çanakkale savaşında itilaf devletlerinin yenilmesi üzerine İttifak devletleri yanında savaşa girdi ve İtilaf devletlerinin Balkanlardaki gücünü zayıflatmıştır. Ekim 1915 3- Romanya’nın Savaşa Girmesi Savaşın başlarında tarafsızlığını ilan etti. Konumu itibariyle iki tarafta onu kendi yanında savaşa sokmak istiyordu. Bulgaristan ile ilişkilerin bozuk olması ve Avusturya’dan toprak almak istemesinden dolayı Rusya’ya yakınlaştı. Bulgaristan’ın İttifak devletlerine katılması sonucu İtilaf Devletleri de Romanya’yı yanlarında savaşa sokarak dengeyi sağladılar. Bolşevik İhtilali ile Rusya savaştan çekilince Romanya’da çekildi. Ağustos 1916 4- ABD’nin Savaşa Girmesi Savaşın başında tarafsızlığını ilan etti. Ama İtilaf devletlerine silah satıyordu. Almanya buna tepki gösterdi ve Alman denizaltıları Avrupa’ya silah taşıyan gemileri batırmaya başladı. Son olarak iki ABD yolcu gemisini batırınca ilişkiler bozuldu. İtilaf devletleri Rusya ve Romanya’nın çekilmesiyle sıkıntıya düştü. İtalyan ve Sırplar bekleneni veremiyordu. ABD’nin savaşa girmesi şarttı. İtilaf devletleri ABD başkanı Wilson’un şartlarını kabul ettiler. Almanya ABD’ye karşı Meksika’yı savaşmaya ikna etmeye çalışınca ABD Almanya’ya savaş açtı. 2 Nisan 1917 5- Yunanistan’ın Savaşa Girmesi Yunan başbakan Venizelos Çanakkale savaşından itibaren topraklarını itilaf devletlerinin kullanımına açtı. Yunan Kralının karşı çıkması üzerine ayaklanma başlatarak kralı deviren Venizelos ABD’den sonra savaşa girdiğini ilan etti ve savaşa katılan son itilaf devleti oldu. Bu durum Bulgaristan’ı zor durumda bıraktı. Balkanlardaki dengeler İtilaf devletleri lehine değişti. WİLSON İLKELERİ ABD’nin savaşa girmesi savaşın bitişini hızlandırdı. ABD başkanı Woodrow Wilson savaşın sona ermesi için 14 maddelik bir bildiri yayınladı. İngiltere ve Fransa ABD’nin savaşa devam etmesi için bu maddeleri kabul etti. Maddeler 1- Açık diplomasi yapılacak ve gizli antlaşma yapılmayacak 2- Karasuları dışında uluslararası sularda dolaşım serbest olacak 3- Silahlanma yarışına son verilerek devletler garanti verecek 4- Sömürge yönetimleri bölge halkının isteği dinlenerek çözülecek 5- Rusya’da işgal edilen yerler boşaltılıp Rusya’ya yardım edilecek 6- Belçika toprakları boşaltılıp Belçika Devleti yeniden kurulacak 7- Alsas-Loren ve işgal edilen Fransız toprakları geri verilecek 8- İtalya’nın sınırları yeniden düzenlenecek 9- Avusturya’daki halklara kendini geliştirme imkânı verilecek 10- Romanya, Sırbistan ve Karadağ toprakları boşaltılarak Sırbistan’a Adriyatik sahillerinde bir liman verilecek. 11- Osmanlının Türk olan bölgelerin egemenliği tanınacak, Türk olmayan bölgelere kendini yönetme hakkı tanınacak, Boğazlar bütün devletlerin gemilerine açık olacak bu durum milletlerarası garanti altında olacak 12- Bağımsız bir Polonya Devleti kurulacak 13- Bütün devletlerin toprak bütünlüğünü ve siyasi bağımsızlıklarını garanti altına almak için bir Milletler Cemiyeti “Cemiyeti Akvam” kurulacak. 14- Balkan devletleri arasındaki ilişkiler milliyet prensibine göre belirlenecek Wilson İlkelerinin Önemi 1- Osmanlı Milliyet prensibine göre parçalanmak istenmiştir. Bu durumdan cesaretlenen azınlıklar cemiyetler kurarak bağımsız devlet için faaliyetlere başlamışlardır. 2- İtilaf devletleri bu ilkeleri kabul etti. Fakat savaş sonrası imzalanan antlaşmalarla çıkarlarına uygun maddeleri uygulayıp çıkarlara ters maddeleri göz ardı ettiler. 3- Wilson İlkelerinin devletlerarası eşitlik prensibine uygun olması İttifak devletlerinin savaştan çekilmesini hızlandırdı. 1. DÜNYA SAVAŞININ SONA ERMESİ 1918 de ABD Avrupa’ya geldikten sonra İtilaf devletleri bütün cephelerde taarruza geçti. Yenilgiyi ilk kabul eden Bulgaristan oldu. Sonra Osmanlı, Avusturya ve Almanya yenilgiyi kabul etti ve ateşkes antlaşması imzaladılar. —Bulgaristan 29 Eylül 1918 de Selanik Ateşkes Antlaşmasını —Osmanlı 30 Ekim 1918 de Mondros Ateşkes Antlaşmasını —Avusturya 3 Kasım 1918 de Willa Gusti Ateşkes Antlaşmasını —Almanya 11 Kasım 1918 de Rethandes Ateşkes Antlaşmasını imzalayarak savaştan çekildi. PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 Ocak 1919) Galip devletler barış antlaşmalarının taslaklarını hazırlamak ve aralarındaki problemleri çözmek için bu konferansı düzenlediler. Konferansa sadece İttifak devletleriyle savaşmış 32 devlet katıldı. 1- Bu devletlerin oluşturduğu Milletler Cemiyeti kuruldu. 2- Galip devletler Wilson ilkelerine uymayarak ağır şartları olan antlaşmalar hazırladılar. ABD de Avrupa ile ilişkileri en alt düzeye indirdi. 3- Ermeniler ilk defa bu konferansta Doğu Anadolu’da Bir Ermenistan Devleti kurulması fikrini dile getirdi. Avrupa destekledi. 4- İngiltere ve Fransa’nın İtalya’ya vermeyi kararlaştırdıkları İzmir’i Boğazlara yakın olmasından dolayı İngiliz çıkarlarını tehdit edecek bir güç olmasından çekinmeleriydi. Bu nedenle İtilaf devletleri ile İtalya arasında ilk görüş ayrılıkları ortaya çıkmıştır. 5- Savaş sırasındaki gizli antlaşmaların uygulanması karara bağlandı. 6- İngiltere ve Fransa Wilson ilkelerine ters düşmemek için savaş tazminatı yerine “savaş onarımı” sömürgecilik yerine “manda-himaye sistemi” getirerek uygulanmasını sağladılar. 7- Bu konferansta Almanya, Avusturya ve Bulgaristan’ın antlaşma taslağı hazırlanırken Osmanlının ki sonraya bırakılmıştır. Çünkü Rusya’ya verilen bölgelerin Rusya’nın savaştan çekilmesiyle yeniden paylaşılması gerekiyordu. 8- ABD Avrupa’daki bu olaylara aktif olarak katılmama politikası izledi. Monroe Doktrini denilen bu politika sayesinde İngiltere ve Fransa 2. Dünya Savaşına kadar rahat hareket etmişlerdir. 1. DÜNYA SAVAŞINI BİTİREN ANTLAŞMALAR VERSAİLLES (Versay) ANTLAŞMASI (28 Haziran 1919) İtilaf devletleri ile Almanya arasında imzalandı. 1- Alsas-Loren Fransa’ya verilecek 2- Belçika yeniden bağımsız olacak 3- Çekoslovakya, Polonya, Lituanya ve Danimarka’ya toprak verilecek 4- Avusturya ile ittifak yapamayacak 5- Sömürgeleri itilaf devletleri arasında paylaşılacak 6- Almanya savaş tazminatı ödeyecek 7- Asker sayısı sınırlandırılacak ve silah üretimi durdurulacak SAİNT GERMAİN (Sen Germen) ANTLAŞMASI ( 10 Eylül 1919) İtilaf devletleri ile Avusturya arasında imzalandı. 1- Avusturya ile Macaristan ayrı iki devlet olacak 2- Macaristan, Çekoslovakya ve Yugoslavya’nın bağımsızlığını tanıyacak 3- Zorunlu askerlik kaldırılacak ve asker sayısı sınırlandırılacak 4- Avusturya savaş tazminatı ödeyecek 5- Almanya ile ittifak yapmayacak NEULLY ( Nöyyi) ANTLAŞMASI (27 Kasım 1919) İtilaf devletleri ile Bulgaristan arasında imzalandı. 1- Romanya, Yugoslavya ve Yunanistan’a toprak verecek 2- Zorunlu askerlik kaldırılacak ve asker sayısı sınırlandırılacak 3- Donanma ve hava kuvvetleri bulundurmayacak 4- Bulgaristan savaş tazminatı ödeyecek TRİANON (Triyanon) Antlaşması (4 Haziran 1920) İtilaf devletleri ile Macaristan arasında imzalandı. 1- Romanya, Yugoslavya ve Yunanistan’a toprak verecek 2- Zorunlu askerlik kaldırılacak ve asker sayısı sınırlandırılacak 3- Donanma ve hava kuvvetleri bulundurmayacak 4- Macaristan savaş tazminatı ödeyecek BARIŞ ANTLAŞMALARININ GENEL ÖZELLİKLERİ 1- Versay Antlaşması ile Almanya’nın bir daha Avrupa’daki dengeleri sarsmaması amaçlanmış fakat bu ağır şartlar 2. Dünya Savaşına neden olmuştur. 2- Bulgaristan’ın Ege’deki son toprağı Yunanistan’a vererek Bulgaristan’ın Ege bağlantısı kesildi ve Osmanlı ile Yunanistan komşu oldu. 3- Antlaşmalarda Wilson ilkeleri dikkate alınmamış çıkarlar dikkate alınmıştır. 4-Sınırların çizilmesinde Milliyet prensibi dikkate alınmadığı için azınlık sorunları artmıştır. 5- Avrupa’da birçok yeni devlet kuruldu ve Avrupa’nın siyasi yapısı değişti. 6- Yeni rejimler ortaya çıktı. 1. DÜNYA SAVAŞININ GENEL SONUÇLARI 1- Osmanlı, Rusya, Avusturya ve Almanya parçalandı. 2- İngiltere’nin üstünlüğü bir süre daha devam etti. 3- Polonya, Macaristan, Çekoslovakya, Yugoslavya, Ukrayna, Lituanya ve Türkiye gibi yeni devletler kuruldu. 4- Barışı korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu. 5- Sömürgecilik Manda şekline dönüştü. 6- Sınırların çizilmesinde milliyet prensibi gözetilmemesi yeni problemler doğurdu ve yeni çok uluslu devletler kuruldu.( Çekoslovakya, Yugoslavya) 7- Çok ağır şartlar taşıyan antlaşmalar yeni bir savaşın çıkmasına neden oldu. 8- ABD’nin uluslar arası alanda etkisi arttı. 9- Büyük devletlerin parçalanması ile yeni kurulan devletlerin bulunduğu bölgelerde otorite boşluğu oluştu. 10- Komünizm, Faşizm ve Nasizm gibi yeni yönetimler kuruldu. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 Ekim 1918) Bulgaristan’ın Selanik Ateşkes Antlaşması imzalayarak savaştan çekilmesi sonucu Osmanlının Almanya ve Avusturya bağlantısı kesildi. Trakya güvenliği ve Suriye ve Filistin’deki Osmanlı ordularının esir düşme tehlikesi vardı. Ateşkes antlaşması yapılmazsa Anadolu İşgal edilebilirdi. Osmanlının yenilgisi kesinleşince İttihatçılar yurt dışına kaçtı. Yeni kurulan hükümetinde ateşkes yapmaktan başka çaresi yoktu. Wilson ilkelerinin uygulanacağına inanan İzzet Paşa kabinesi ateşkes teklifinde bulundu. Ateşkes görüşmeleri Yunanistan’ın Limni adasının Mondros Limanında yapıldı. Osmanlıyı Bahriye Nazırı Rauf Bey İtilaf devletlerinin temsilcisi de İngiliz Amiral Calthorpe idi. Ateşkes 25 maddeden oluşuyordu. Önemli maddeleri 1- Çanakkale ve İstanbul Boğazı İtilaf devletlerine bırakılacak, Osmanlı sularındaki mayınları temizlemede yardımcı olunacak 2- Esir olan itilaf askerleri ve Ermeniler serbest bırakılacak 3- Türk ordusunun asker sayısı azaltılacak fazlası terhis edilecek 4- Osmanlıda bulunan tüm savaş gemileri teslim edilecek, Türk ticaret gemileri gerektiğinde kullanılabilecek 5- Haberleşme dışında tüm telsiz, telgraf ve haberleşme istasyonları İtilaf devletlerince denetim altında tutulacak 6- Toros tünelleri ve tüm demir yolu ağları işgal edilecek 7- 7. madde: İtilaf devletleri kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durumda istedikleri stratejik bir bölgeyi işgal edebilecek 8- ülkenin ihtiyaçları karşılandıktan sonra kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri dışarıya satılmayacak, itilaf devletleri bunları satın alacak 9- Türk tutsaklar itilaf devletlerinin elinde tutulacak 10- Anadolu dışındaki Türk subaylar ve askerler teslim olacak 11–24. madde: Doğudaki altı ilde (Vilayet-i Sitte de) bir karışıklık çıkarsa itilaf devletleri bu illeri (Erzurum, Van, Bitlis, Sivas, Elazığ, Diyarbakır) işgal edebilecek Antlaşmanın Önemi 1- Osmanlı kâğıt üzerinde siyasi olarak varlığını hukuken devam ettirmesine rağmen fiilen sona ermiştir. 2- Orduların terhisi ve silahların teslimi direnişi önlemeyi amaçlamışlardır. Türk halkı Kuva-i Milliye birlikleri ile direnmişlerdir. 3- Demir yolları, tünel ve geçitler işgal edilerek direnişçilerin yardımlaşmaları önlenmek istemiştir. 4- Haberleşme vasıtalarına el koyarak işgalin yurt ve dünya kamuoyuna duyurulmasını önlemek istemişlerdir. 5- 7. madde ile işgallere hukuki bir dayanak sağlamışlardır. 6- 24. madde ile Doğu Anadolu’da Ermeni Devleti kurulması amaçlanmış ve Bu iller asıl metinde Ermeni vilayetleri olarak yazılmıştır. MONDROS ATEŞKES ANTLŞAMASINA TEPKİLER Yıldırım Orduları Grup Komutanlığına atanan Mustafa Kemal Paşa İstanbul hükümetine bir telgraf çekerek bu antlaşmayla vatanın bütününün tehlike altında olduğunu bildirdi. İstanbul hükümeti antlaşmaya karşı gelebileceği düşüncesiyle Yıldırım Orduları Grup Komutanlığını kapatıp Mustafa kemal Paşayı İstanbul’a çağırdı. Mustafa Kemal Paşa da 13 Kasım 1918 de İstanbul’a geldi. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASINA DAYANILARAK YAPILAN İŞGALLER İlk işgal edilen bölge MUSUL’DUR. ( İngiltere) İNGİLTERE: Musul, İskenderun, Urfa, Antep, Maraş, Kars ve Batum’u tamamen işgal etti. Kars ve Batum’u Kafkaslardaki petrol yataklarını kontrol etmek ve Ermeni Devletine zemin hazırlamak için işgal etti. İngiltere 1919 Paris Konferansı ile Urfa, Antep ve Maraş’ı Fransa’ya verdi. Ayrıca İngiltere Afyon, Eskişehir, İzmit, Samsun ve Merzifon’a asker göndermiştir. FRANSA: Mersin, Dörtyol, Adana, Urfa, Antep, Maraş’ı işgal etti. Ayrıca Doğu Trakya ve Afyon tren istasyonlarını işgal etti. İTALYA: Bodrum, Kuşadası, Marmaris, Fethiye, Konya ve Antalya’yı işgal etti. YUNANİSTAN: İzmir, Afyon ve Bursa’yı işgal etti. NOT: Doğu Karadeniz’de Rumlar ve Doğu Anadolu’da Ermeniler isyan ederek devlet kurmaya çalışmışlardır. Azınlıkların bu isyanları kurdukları cemiyetlerle yönlendiriyor İtilaf devletleri de destekliyordu. Bu yıkıcı faaliyetlere karşı bazı vatanseverler de direniş cemiyetleri kurdu.
Son Güncelleme ( Perşembe, 10 Ocak 2008 )